Javna politika

Industrijska politika i proizvodnja

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Ključne međunarodne obaveze Crne Gore u ovoj oblasti  odnose se na:

  • Punopravno članstvo u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO), kroz Protokola o pristupanju Crne Gore Sporazumu iz Marakeša o osnivanju Svjetske trgovinske organizacije (STO) počev od 29.aprila g. Time je Crnoj Gori omogućena   integracija  u  multilateralni  trgovinski  sistem  u oblasti  carina  i  trgovine  robama,  uslugama  i  trgovinskih  aspekata  intelektualne  svojine.
  • Punopravno članstvo u NATO je od 5. juna 2017. godine podrazumijeva veću atraktivnost za saradnju sa investitorima iz partnerskih država, članica Alijanse, ali i obavezu poštovanja procedura u pogledu standarda i tendera.
  • Brojni sporazumi o slobodnoj trgovini (FTA) koje Crna Gora primjenjuje usmjereni na kreiranje stimulativnog investicionog ambijenta i konkurentnost ekonomije
  • Čl. 94 Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju Crne Gore sa 

INDUSTRIJSKA POLITIKA U CILJEVIMA ODRŽIVOG RAZVOJA 2030.[1]

Namjera Crne Gore je da sprovođenjem svojih politika doprinese ostvarivanju ciljeva Agende UN 2030, kao jedna od njenih ravnopravnih članica, a u ovom domenu to su:

Cilj  9 – Industrija, inovacije i infrastruktura – infrastruktura, održiva industrijalizacija i inovacije

Cilj  6 – Čista voda i sanitarni uslovi – osigurati pristup vodi i sanitarnim uslovima (upravljanje vodnim resursima i otpadnim vodama)

Cilj  7 – Pristupačna energija iz čistih izvora – učešće OIE u ukupnoj potrošnji energije; GHG gasovi; uvoz/izvoz energenata;

Cilj  8 – Dostojanstven rad i ekonomski rast – klasteri i MMSP u industrijskim granama koji podstiču nivo zaposlenosti

Cilj  11 – Održivi gradovi i zajednice – očuvanje eko-sredine u urbanim područjima uz održiv ekonomski razvoj

Cilj  12 – Odgovorna potrošnja i proizvodnja – održiva upotreba domaćih resursa; upravljanje otpadom; cirkularna ekonomija

Cilj  13 –  Akcija za klimu – učešće OIE u ukupnoj potrošnji energije; GHG gasovi; dekarbonizacija

Nacionalna strategija održivog razvoja Crne Gore 2016-2020 promoviše princip održive proizvodnje i potrošnje i održivog korištenja resursa, uključujući proizvodnju i snabdijevanje električnom energijom, stimulisanje resursno efikasnije upotrebe građevinskih materijala i proizvodnje samih materijala Za industrijski sektor u Crnoj Gori je bitno postepeno usvajanje i primjena EU politike o proizvodima koja između ostalog uključuje (u okviru procjene životnog vijeka) optimizaciju tehnoloških procesa u pravcu smanjenja generisanja otpada, efikasnijeg korišćenja inputa i manjeg stvaranja nus¬proizvoda, smanjenja gubitaka energije i vode, nižih emisija GHG.

Strateški cilj NSOR „Omogućiti uvođenje zelene ekonomije mobilizacijom sredstava za finansiranje održivog razvoja“ podrazumijeva ulaganje u razvoj kapaciteta i mehanizama za održivu poljoprivredu i šumarstvo, održivu proizvodnju i potrošnja za efikasno korišćenje resursa i jačanje konkurentosti (prerađivačka industrija, usluge, mala i srednja preduzeća);

STRATEŠKI CILJ 3.5 OMOGUĆITI RESUSRNO EFIKASNU UPOTREBU METALNIH I NEMETALNIH SIROVINA  podrazumijeva i jačanje resursne  produktivnost minerala i metala u građevinarstvu, te modele ponovne upotrebe proizvoda cirkularne ekonomije  za istu ili neku drugu namjenu, obnavljanje proizvoda ili ponovnu proizvodnju.

STRATEŠKI CILJ 4.1 KRETATI SE KA NISKOKARBONSKOM RAZVOJU SMANJENJEM NIVOA EMISIJA S EFEKTOM STAKLENE BAŠTE DO 2030. GODINE ZA 30% U ODNOSU NA 1990. podrazumijeva i mjeru poboljšanja statusa šuma koja bi kao ishod trebalo da ima i bolju proizvodnju drvnih i ne-drvnih proizvoda i pružanja usluga u šumskim eko-sistemima.

STRATEŠKI CILJ 4.7  POVEĆATI NIVO  KONKURENTNOSTI CRNOGORSKE EKONOMIJE ZA ODRŽIVI RAZVOJ I  ZELENA RADNA MJESTA podrazumijeva i mjeru poboljšanja kvaliteta proizvoda i usluga  kao prostor za kreiranje zelenih radnih mjesta, kroz kreiranje klastera za proizvodnju i adekvatno brendiranje proizvoda (klasteri : namještaj, drvna sirovina, građevinski materijal, kamen, metalne konstrukcije, med, mliječni proizvodi, mesne prerađevine, vino, flaširana voda, pečurke, pastrmka, morska riba i školjke, maline, heljda, agrumi, turističke usluge, i sl.)

[1]  Indeksi ciljeva UN održivog razvoja prikazani su u Eurostat bazi pokazatelja (EU). Ključni ciljni pokazatelji UN o industrijskom razvoju, primjenjivi na Crnu Goru, navedeni su u strategiji NSOR i Industrijskoj politici Crne Gore do 2023.

Pročitaj više

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Pregled obaveza iz pregovaračkih poglavlja

Poglavlje 20 – Preduzetništvo i industrijska politika Ključna obaveza upoglavlju 20 Industrijska politika   jeste priprema   dokumenta   Industrijska   politika   Crne   Gore do 2023.g.,  što  predstavlja kontinuitet aktivnosti na ispunjenju završnog mjerila oje  se odnosi  na  izradu  i  implementaciju sveobuhvatne strategije industrijske politike, uz podršku sistema evaluacije indikatora i mjerila, kao što se sugeriše u EU integrisanoj industrijskoj politici. Usvajanjem Industrijske politike 2019-2023 su završene ključne aktivnosti na ispunjenju jedinog završnog mjerila, uz obavezu da se ista implementira i u kontinuitetu usklađuje sa inoviranim industrijskim okvirom EU.

Posredno su za politiku konkurentnosti važne i obaveze Crne Gore iz poglavlja 6, 7, 15, 25 i 27, naročito  implementacija S3- Strategije pametne specijalizacije, čiji je ključni cilj povećanje nivoa konkurentnosti Crne Gore kroz inovacije i istraživanja.

Osvrt na EU strateški okvir

EU  ističe preduzetništvo i industriju kao jedan od prioriteta za budućnost evropske i povećanje konkurentnosti na tržištu. Shodno principima i smjernicama Strategije Evropa 2020 za rast i zapošljavanje, fokus je na stvaranju povoljnog  poslovnog  ambijenta, povećanju domaćih  i  stranih  investicija,  unapređenje  malih  i  srednjih  preduzeća,  povećanje  industrijske proizvodnje i jačanje konkurentnosti.

Pročitaj više

Međunarodni indikatori

Indeks industrijske konkurentnosti (CIP)

regionalni rang, 2018: 41; globalno:122

Svjetska Banka

Globalni indeks konkurentnosti 4.0 – 2019 (GCI)

potrošnja OIE u uk. en. (%): 43

MSP – Indeks Akta o MSP – 3.83 (2019)

GEI indeks

2018: rang 60/137; skor 31,2

EPI indeks

2018: rang 65/180; skor 61,33 (0 - 100 najbolji)

ETI indeks (trgovina)

2016: rang 62/136

Pokazatelj povjerenja u industriju (Eurostat)

mart '16: 3,4 - mart '20: 6,7

Industrijska politika i proizvodnja u strateškom okviru Crne Gore

IP pripada sektoru Ekonomskog razvoja i životne sredine, uz dodatno učešće u sektoru „Saobraćajne, energetske i informacione infrastrukture“ u smislu Uredbe o izradi starteških dokumenata Crne Gore, 54/18.

Industrijska  politika  Crne  Gore   usmjerena je na razvoj  konkurentnosti  crnogorske  ekonomije  sa  fokusom  na  industrijski  sektor, a  obuhvata djelatnosti vađenja rude i kamena, prerađivačku industriju (prehrambeni proizvodidi, farmacija, itd.), snabdijevanje električnom energijom, ali i snabdijevanje vodom, upravljanje otpadnim vodama, kontrolu uklanjanja otpada.

U krovnim strateškim dokumentima, ovoj politici je dat primat kroz PRIORITET 1 Srednjeročnog Programa rada Vlade 2018-2020 „Crna Gora – država ekonomskog razvoja i novih radnih mjesta, gdje se fokus stavlja na poboljšanje konkurentnosti       privrede  iposlovanje klastera, kao i  povećanje primarne poljoprivredne proizvodnje (biljna proizvodnja i stočarstvo) i organske proizvodnj, između ostalog i kroz podsticanje  korišćenja domaćih sirovina i investicijeufizički  kapital isektorprerade u visini od preko 200 mil.EUR za trogodišnji period. Takođe i tehnološka modernizacija, inovativnost irazvoj zanatstva kroz dodjelu grantova.

Pravci razvoja Crne Gore 2018-2021, u okviru Održivog rasta,  akcenat stavljaju na kreiranje  uslova za proširenje kapaciteta za proizvodnju električne energije iz obnovljivih izvora, porast investicija u modernizaciju kapaciteta za drvopreradu , te bavljenje mlađe populacije poljoprivredom. Ključne mjere uključuju Program podrške za modernizaciju prerađivačke industrije 2018-2020, Program podsticanja razvoja klastera u Crnoj Gori u  cilju povećanja  konkurentnosti preduzeća, kroz njihovo udruživanje u klastere i integraciju u industrijske lance vrijednosti. Planirano je i da do 2021. bruto vrijednosti proizvodnje sektora poljoprivrede, šumarstva i ribarstva dostigne 2%.

Program ekonomskih reformi 2020-2022 prepoznaje kao prioritetne reformske  mjere sektorskog razvoja tehnološku modernizaciju prerađivačkog sektora i investicije u sektor proizvodnje hrane. Predviđa se da će prerađivačka industrija  imati rast u narednom periodu od 4,2%, naročito u podsektorima prerade hrane i mesnih prerađevina, drvnoj industriji, metalskom kompleksu i proizvodnji duvanskih proizvoda.

Kada je riječ o proizvodnji važnijih industrijskih proizvoda u Crnoj Gori, u periodu 2011-2018. godine, industrijska proizvodnja bilježi rast 2013.,  2015.  i  2018.g.(samo  2015.  godine  rast  je  ostvaren zahvaljujući rastu prerađivačke industrije, dok je u 2013. i 2018. godini, rast ostvaren zahvaljujući rastu proizvodnje električne energije). Indeks  industrijske  proizvodnje  u  2018.g. bio  je na rekordnom  nivou  od  22,4%,  prvenstveno  zbog  rasta  proizvodnje  električne energije od preko 62%, rasta prerađivačke industrije od 12%, ali i pada vađenja rude i kamena za 21%.. U pogledu  izvoza u periodu 2011-2018,  pored  tradicionalno najvažnijih izvoznih proizvoda-metalnih proizvoda, značajno mjesto zauzimaju poljoprivredni i prehrambeni proizvodi, sirovine i prerađeno drvo. Značajan nedostatak crnogorske industrije predstavlja odsustvo diverzifikacije, u smislu  broja  i  vrste proizvoda koji se izvoze, kao i broja zemalja u koje se izvozi.

Ključni izazovi za rast crnogorske konkurentnosti u kontekstu industrijske politike koje je prepoznala Industrijska politika 2019-2023. su : – Deindustrijalizacija:;-Dominantna   uloga   tradicionalnih sektora   u   izvozu: osnovni   metali , uz proizvode iz drvne i prehrambene  industrije; – Niska iskorišćenost naučnoistraživačkog potencijala;-Regionalne nejednakosti sa prisutnim zaostajanjem u razvoju sjevernog regiona; -Nedovoljno  ulaganje  u  razvoj  malih  i  srednjih  preduzeća

Stoga su koncipirani sljedeći ciljevi Industrijske politike Crne Gore 19-23:  

  1. Unapređenje okvira za efikasniji industrijski razvoj kroz dalji razvoj energetskog sektora i saobraćaja i jačanje ICT infrastrukture;
  2. Investicije i finansije za modernizaciju industrije kroz bolji pristup, raspoloživost i dostupnost finansijama;
  3. Podsticanje inovacija, transfer tehnologije i razvoj preduzetništva i
  4. Unapređenje pristupa tržištu kroz pojednostavljenje procedura za trgovinu

Šanse za razvoj IP 19-23 prepoznaje u većoj diverzifikaciji prerađivačke industrije, energetici, transportu, uspostavljanju prioriteta za industrijski razvoj, koji će doprinijeti atraktivnosti turizma zemlje. To uključuje i postepeno uvođenje cirkularne ekonomije, uz integrativni pristup ukupnoj politici.

U Izvještaju Evropske komisije za 2019, konstatovano je da je Crna Gora je ostvarila umjereni razvoj u preduzetništvu (MMSP) i industrijskoj politici. Preporučuje se dalja saradnja na visokom nivou, jačanje administrativnih kapaciteta, te revizija Industrijske politiku i njenog AP kao i njihova puna implementacija.

EK je na Ministarskom dijalogu 2019. između ostalog dala preporuke za Crnu Goru da je potrebno povezati stručno obrazovanje radno sposobnih lica sa industrijskim granama, uklj. žene; unaprijediti regulatorni ambijent za poslovanje; smanjiti neformalnu ekonomiju, povećati privatno-javna partnerstva; investirati putem koncesija u razvoj ekonomije.

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora