Javna politika

Industrijska politika i proizvodnja

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Ključne međunarodne obaveze Crne Gore u ovoj oblasti odnose se na:

  • Punopravno članstvo u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji (STO), kao jedan od najvažnijih spoljno-političkih prioriteta države za razvoj ekonomije (Protokol o pristupanju Crne Gore Sporazumu iz Marakeša o osnivanju Svjetske trgovinske organizacije (STO) g. iz 2012. godine). Time je Crnoj Gori omogućena liberalizacija u međunarodnoj trgovini robama, uslugama, kroz unapređenje sistema carina, intelektualne svojine i ostalih aspekata integracije u STO. Takođe su od važnosti sporazumi o slobodnoj trgovini (FTA), koje Crna Gora primjenjuje. Sporazumi su usmjereni na kreiranje stimulativnog investicionog ambijenta i konkurentnost ekonomije.
  • Sporazum o osnivanju srednjo-evropske zone slobodne trgovine(Central European Free Trade Agreement (CEFTA– članstvom se postiže usklađeni ekonomski razvoj između država potpisnica (Moldavija & Zapadno-balkanska šestorka (WB6): AL, BIH, MKD, MNE, SER, KS*). Prioriteti saradnje: trgovina robama i uslugama, razvoj komercijale, investicije, zapošljavanje, povećanje produktivnosti, finansijska stabilnost. Crna Gora primjenjuje CEFTA sporazum od 2007.g. Primjenjuje se bescarinski režim za sve industrijske proizvode, porijeklom iz zemalja potpisnica. Odvija se slobodna trgovina poljoprivrednim proizvodima sa Srbijom, Bosnom i Hercegovinom, S. Makedonijom i Kosovom*, dok se trgovina između Crne Gore i Abanije i Moldavije odvija kroz dogovorenu liberalizaciju. Predviđeno ugovorom, Hrvatska se povukla iz CEFTA, nakon učlanjenja u EU, 2013. godine. [link: PKCG]

*UNSCR 1244/1999

  • Članstvo u UNIDO – Organizacija za industrijski razvoj UN. Politike UNIDO fokusirane su na: cirkularnu ekonomiju[1], industriju, industrijske parkove, održivu energiju, zapošljavanje mladih i preduzetništvo, rodnu ravnopravnost. Cilj je postići: zajednički prosperitet svih zemalja uključenih u UNIDO, bolju ekonomsku konkurentnost, očuvanu životnu sredinu, unaprijeđeno znanje i institucije, usluge, bolje standarde za buduće generacije.
  • Punopravno članstvo u vojnu alijansu NATO(od 5. juna 2017. g.), pored osnovne pretpostavke obezbjeđenja kolektivne zaštite države, podrazumijeva i veću standardizaciju roba i usluga, sigurnost ulaganja, regionalnu saradnju, te obavezu prema članicama Alijanse.
  • Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju Crne Gore sa zemljama članicama EU (SSP), stupio na snagu 1. maja 2010.g.  SPP ima za cilj promovisanje modernizacije i restrukturiranja industrije. Preduslovi: poštovanje demokratije i vladavine prava, privatni kapital, regionalna saradnja, slobodna trgovina i politička i ekonomska stabilnost. (Čl. 94). SSP, 2010/224, izmijenjen Konsolidovanim tekstom, SSP između Evropske zajednice i njenih zemalja članica i Crne Gore, 2015.g.
  • Zajednička trgovinska politika EU (ZTP)– jedan od temelja spoljnih odnosa EU (Ugovor o funkcionisanju EU; „Treaty of EU“, Čl. 206, 207). Cilj Crne Gore je dalja harmonizacija sa jedinstvenim pravilima Carinske unije i zajedničke carinske tarife; trgovinski odnosi sa 27 država članica EU.
  • Energetska zajednica – Crna Gora je članica ugovora. Jedan od najvažnijih zadataka je da se kreira stabilni regulatorni i tržišni okvir, koji će privlačiti investicije za snabdijevanje gasa, proizvodnju i distribuciju energije, gdje svi učesnici imaju pristup stabilnim energentima, od važnosti za ekonomski razvoj i socijalnu stabilnost. (Ugovor o energetskoj zajednici, 2005.g., član 2, a). Potpisnice Zajednice pospješuju upotrebu obnovljivih izvora energije, u skladu s acquisom, uklj. standarde CENELEC.

[1] Način na koji se plastika trenutno proizvodi i odbacuje ne ispunjava kriterijume cirkularne ekonomije. Cilj je zaštiti životnu sredinu i postaviti temelje novoj ekonomiji, gdje dizajn i proizvodnja u poštuju potrebe ponovnog korišćenja, reciklaže i razvijanja održivih materijala. Postepenim smanjenjem proizvodnje i upotrebe laganih plastičnih kesa za nošenje i plastičnih proizvoda za jednokratnu upotrebu u narednom trogodišnjem periodu stvoriće se dobri preduslovi da se Crna Gora pridruži zemljama EU (SDG 12). (izvor: PER 2022-2024)

 

INDUSTRIJSKA POLITIKA U CILJEVIMA ODRŽIVOG RAZVOJA UJEDINJENIH NACIJA – UN SDGs 2030

 – Djelatnosti industrije, Zakona o klasifikaciji djelatnosti Crne Gore (SLCG 18/11, od 2011.g.), u dokumentu Industrijske politike Crne Gore do 2023.g., ne podrazumijevaju aktivnosti, koje obavezno podrazumijevaju iste djelatnosti tog zakona. Aktivnosti su usklađene sa potrebama modernog digitalnog i razvoja zelene ekonomije, koji prate prioritete ciljeva održivog razvoja Ujedinjenih nacija i prioritete javnih politika Evropske unije.

Namjera Crne Gore je da, sprovođenjem svojih politika, doprinese ostvarivanju ciljeva Agende UN 2030, kao jedna od njenih ravnopravnih članica.

Ciljevi UN Agende obuhvataju široki spektar aktivnosti održivog i inkluzivnog razvoja industrije. Održivi ciljevi razvoja Agende UN 2030. (SDGs):

Cilj 2 “Svijet bez gladi” – povećati proizvodnju i prihode za 100% kod proizvođača prehrambenih proizvoda, na nivou mikro i malih p-ća; održiva proizvodnja hrane
Cilj 6 “Čista voda i sanitarni uslovi” – osigurati pristup vodi i sanitarnim uslovima (upravljanje vodnim resursima i otpadnim vodama)
Cilj 7  “Pristupačna energija iz čistih izvora” – učešće OIE u ukupnoj potrošnji energije; GHG gasovi; uvoz/izvoz energenata; duplo povećanje energetske efikasnosti
Cilj 8   “Dostojanstven rad i ekonomski rast” – klasteri i MMSP u industrijskim granama, koji podstiču nivo zaposlenosti; diverzifikacija i ekonomski razvoj
Cilj 9 “Industrija, inovacije i infrastruktura” – glavni cilj (SDG 9): razvoj industrije, tehnologija, infrastruktura, održiva ekonomija; diverzifikacija, inkluzija i inovacije; pristup finansijama.

Cilj 11  “Održivi gradovi i zajednice” – upravljanje otpadom u urbanim sredinama
Cilj 12  “Odgovorna potrošnja i proizvodnja” – akcioni planovi održive proizvodnje i potrošnje, ekološki otisak, domaća potrošnja materijala (DMC), održiva upotreba domaćih resursa; stopa reciklaže, podrška za naučne i tehnološke kapacitete održive prodizvodnje do 2030, cirkularna ekonomija
Cilj 13   “Akcija za klimu” – učešće OIE u ukupnoj potrošnji energije; godišnje emisije CO2; dekarbonizacija.
Cilj 17   “Partnerstvom do ciljeva” – investicije u nauku i inovacije kroz mehanizam globalne održive tehnologije, univerzalni sistem trgovine unutar Svjetske trgovinske organizacije – STO, koherentnost politika održivog razvoja.

 

  • Prema Izvještaju UN o ciljevima održivog razvoja za 2021. g., Crna Gora napreduje umjereno, u okviru cilja SDG 9. Odabrani indikatori pripadaju uslugama, ne i klasičnim djelatnostima (obrazovanje, nauka i istraživanje, saobraćaj, informaciono-komunikacione tehnologije). To govori o potrebi da se industrija maksimalno prilagodi modernim, ekološkim i društveno odgovornim principima poslovanja. Pozitivno su ocijenjeni indikatori kod vodosnabdijevanja, el. energije, pristupačnosti čistim gorivima, dozvoljenog nivoa gasova CO (SDGs: 6, 7, 9, 12, 13).

 

  • Nacionalna strategija održivog razvoja Crne Gore do 2030.g. (NSOR) – promoviše princip održive proizvodnje i potrošnje resursa, uklj. električnu energiju, kao i materijale za industrijsku upotrebu. Crna Gora će postepeno usvajati i primijeniti politike EU o proizvodima. Strategija planira optimizaciju tehnoloških procesa, smanjenje stvaranja otpada, efikasnije korišćenje inputa, manje stvaranje nus-proizvoda, smanjenje gubitaka energije i vode, niže emisije GHG. Privreda je nedovoljno diverzifikovana, te je potreban dodatni razvoj ruralnih područja i nova primjena čistih i efikasnih tehnologija (zelena i plava ekonomija). Ustanovljeno je da “postoji neusklađenost ekonomskih aktivnosti sa ciljevima održivog razvoja (šumarsto, lovstvo, energetika, industrija, eksploatacija mineralnih sirovina, pomorska privreda, saobraćaj, prostorno planiranje, građevinarstvo, turizam), kao i realativno visok nivo domaće materijalne potrošnje (DMC) i nizak nivo produktivnosti resursa (RP)”. Kod zaštite životne sredine i upravljanja otpadom, fokus je na obaveznoj primjeni najboljih dostupnih tehnika (BAT) i sprečavanju industrijskih udesa. Potrebno je u potpunosti realizovati Program usklađivanja pojedinih privrednih grana sa Zakonom o integrisanom sprečavanju i kontroli zagađivanja životne sredine (izdavanje integrisanih dozvola za Željezaru – Nikšić, TEP, itd.). Strategijom će se obezbijediti sredstva za rekonstrukciju industrijskih postrojenja.

 

Srednjoročni program rada Vlade Crne Gore 2022-2024. je usklađen sa ciljevima NSOR.

Globalni pokazatelji održivosti nacionalnog razvoja: indeks ljudskog razvoja, ekološki otisak, DMC, RP, potrošnja prostora. Pokazatelji ekonomskog rasta: stopa rasta BDP, % zaposlenosti, održiva potrošnja i proizvodnja.

[1] Djelatnosti industrije, Zakona o klasifikaciji djelatnosti Crne Gore (SLCG 18/11, od 2011.g.), u dokumentu Industrijske politike Crne Gore do 2023.g., ne podrazumijevaju aktivnosti, koje obavezno podrazumijevaju iste djelatnosti tog zakona. Aktivnosti su usklađene sa potrebama modernog digitalnog i razvoja zelene ekonomije, koji prate prioritete ciljeva održivog razvoja Ujedinjenih nacija i prioritete javnih politika Evropske unije.

 

Ciljevi NSOR, u oblasti industrije:

  • Strateški cilj 3.5 „Omogućiti resursno efikasnu upotrebu metalnih i nemetalnih sirovina“– jačanje resursne produktivnost minerala i metala u građevinarstvu; svođenje upotrebe sirovina na minimum, u cilju održivosti eksploatacije; ponovna upotreba proizvoda cirkularne ekonomije za istu / drugu namjenu, obnavljanje proizvoda ili ponovna proizvodnja, industrijska obrada i prerada, sa akcentom na zaštitu životne sredine.
  • 6.3. – izdvajanje sredstava kod naročito velikih industrijskih postrojenja, omogućavanje efikasne rekonstrukcije (tematsko područje 3. Prirodni resursi – očuvanje prirodnog kapitala).
  • Strateški cilj 4.1 „Kretati se ka nisko-karbonskom razvoju smanjenjem nivoa emisija s efektom staklene bašte, do 2030. godine, za 30%, u odnosu na 1990. “(cilj je, shodno Pariskom sporazumu iz 2015.g., izmijenjen: Usvajanjem Nacionalno utvrđenog doprinosa, juna 2021. g., Crna Gora, kao novu ciljnu vrijednost, postavlja smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte (GHG) od 35% do 2030. godine, u odnosu na 1990. g. (dekarbonizacija u sektoru energetike, saobraćaja i industrije). Obaveza je u skladu sa Pariskim sporazumom, kao i legislativnim paketom EU o klimatskoj neutralnosti, do 2050. g. (izvor: UNDP, 2021, link).
  • Strateški cilj 4.2: poboljšati resursnu efikasnost u ključnim ekonomskim sektorima; sprovedena ekološka fiskalna reforma u industriji i sektoru MSP; podsticajne mjere za osavremenjavanje proizvodnje kroz uvođenje čistih tehnologija i povećanje EE, povećanje stepena finalizacije proizvodnje, na održivim osnovama, sistema kvaliteta i upravljanja životnom sredinom, uz izmjene i poboljšanja proizvodnog asortimana, stimulativne mjere za razvoj zelenog preduzetništva. Ciljevi: Resursna produktivnost uvećana za 103,8% u 2030. u odnosu na 2013.g. Indikatori: (SDG 9) Udio malih industrijskih preduzeća sa kreditom ili kreditnom linijom; (SDG 9) Zaposlenost u proizvodnoj industriji kao udio ukupne zaposlenosti; (SDG 9) Udio malih industrijskih preduzeća u uk. industrijskoj vrijednosti dodatoj finansijskim uslugama, uklj. povoljne kredite i njihovu integraciju u lance vrijednosti i tržišta; Povećati ulaganja u istraživanje i razvoj, posebno u sektoru energetike, poljoprivrede i prehrambene industrije; podržati primjenu inovativnih rješenja koja smanjuju potrošnju resursa u proizvodnji i uslugama, (SDGs 2, 8, 12). Indikatori: (SDG 9) Udio dodatne vrijednosti srednje i visoko tehnološke industrije u uk. dodatnoj vrijednosti; itd.
  • 2.4 – DMC i indikatori o resursnoj efikasnosti (RE) uključeni u Program rada Zavoda za statistiku MONSTAT; Promovisati i kreirati ambijent za razvoj zelenih inovacija u energetici, saobraćaju, građevinarstvu, industriji, poljoprivredi (SDG 17).
  • Strateški cilj 4.7 „Povećati nivo konkurentnosti crnogorske ekonomije za održivi razvoj i zelena radna mjesta“ podrazumijeva mjeru poboljšanja kvaliteta proizvoda i usluga, kao prostor za kreiranje zelenih radnih mjesta, kroz kreiranje klastera za proizvodnju i adekvatno brendiranje proizvoda (klasteri: namještaj, drvna sirovina, građevinski materijal, kamen, metalne konstrukcije, med, mliječni proizvodi, mesne prerađevine, vino, flaširana voda, pečurke, pastrmka, morska riba i školjke, maline, heljda, agrumi, turističke usluge, i sl.). (tematsko područje 4. Ekonomski resursi – Uvođenje zelene ekonomije).

Strateški cilj 6.2 „Omogućiti uvođenje zelene ekonomije mobilizacijom sredstava za finansiranje održivog razvoja“– ulaganje u razvoj kapaciteta i mehanizama za održivu poljoprivredu i šumarstvo, održivu proizvodnju i potrošnja za efikasno korišćenje resursa; jačanje konkurentosti (prerađivačka industrija, usluge, MSP). (tematsko područje 6.)

 

Pročitaj više

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

  • Poglavlje 20 – Preduzetništvo i industrijska politika, otvoreno je12.2013. g., u Briselu, Belgija, EU. Crna Gora ovdje ima jedno završno mjerilo: izrada i implementacija sveobuhvatne industrijske strategije, uz podršku sistema evaluacije indikatora i mjerila, kao što je predloženo u industrijskoj politici EU. Crna Gora se u kontinuitetu usklađuje sa industrijskom politikom, na nivou EU.

Prema Izvještaju EU za Crnu Goru za 2021.g., napredak u pregovorima Poglavlja 20. je na nivou dobre i umjerene pripremljenosti. Postignut je djelimični napredak u sprovođenju industrijske politike, shodno preporukama izvještaja EU, iz 2020.g.  Crna Gora treba da se fokusira na kontinuiranu implementaciju revidirane politike o industriji, u saradnji sa relevantnim zainteresovanim stranama. Potrebno je da se ubrza proces usklađivanja sa Direktivom o borbi protiv zakašnjelih plaćanja, čime bi se olakšalo poslovanje privrednih subjekata, kao i da ojača napore za obezbijeđenje kontinuirane koordinacije industrijske politike sa ostalim ključnim, nacionalnim strategijama. Očekuje se jačanje saradnje, na političkom i ekspertskom nivou, među ministarstvima, radi dostizanja konzistentnosti različitih nacionalnih strategija i programa, uklj. Industrijsku politiku, Strategiju pametne specijalizacije „S3“ i Program ekonomskih reformi. U skladu sa ovim preporukama EK, (u Akcionom planu Kancelarije za evropske integracije Crne Gore, za adresiranje ključnih preporuka iz Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori 2021.g.), formirano je Koordinaciono tijelo za implementaciju Industrijske politike 2019-2023, za koordinaciju ovih strategija. Sugerisano je iz EK da bi broj strategija trebalo smanjiti, kako bi se poboljšala efikasnost i olakšalo upravljanje politikom Poglavlja 20.

  • Razvoj industrije podrazumijeva usklađivanje sa politikama EU, kroz digitalizaciju i zelenu ekonomiju. U periodu post-pandemijskog oporavka, realizuju se i ekonomsko socijalni programi podrške Vlade Crne Gore prema privredi i stanovništvu. Dokument o Industrijskoj politici Crne Gore do 2023.g., osim planiranih projekata za energetska postrojenja i upravljanje otpadom, prati Poglavlja klastera “Konkurentnost i inkluzivni rast”, metodologije EU za Zapadni Balkan, iz 2021.g.:  Poglavlje 10 (Informaciono društvo i mediji); Poglavlje 16 (Porezi);  Poglavlje 17 (Ekonomska i monetarna unija); Poglavlje 19 (Socijalna politika i zapošljavanje); Poglavlje 20 (Preduzetništvo i industrijska politika); Poglavlje  25 (Nauka i istraživanje); Poglavlje 26 (Obrazovanje i kultura); Poglavlje 29 (Carinska unija).
  • Prema Monstat klasifikaciji o industrijskim djelatnostima, uz Poglavlje 20, vežu se poglavlja 1, 3, 6, 7, 15, 21, 25 i 27, 30, kao i 31, što je uvezano sa Srednjoročnim Programom rada Vlade Crne Gore 2022-2024, dok inovirana industrijska strategija, kroz dokument Industrijske politike Crne Gore, integriše mjere iz poglavlja, koji pripadaju klasteru 3.

 

  • Ministarski dijalog zemalja članica EU o Zapadnom Balkanu, 2021. g. – preporuke date, u okviru Zelene i Digitalne agende za Zapadni Balkan (održiva, klimatsko neutralna i resursno efikasna ekonomija): U Programu PER 2022-2024. su isplanirane mjere, sa ciljevima, u skladu sa preporukama sa Ministarskog dijaloga. Od važnosti za industriju, izdvajaju se mjere u oblasti energetike, en. efikasnost (upotreba sistema za grijanje i hlađenje sa visoko-efikasnim toplotnim pumpama), obnovljivi izvori energije, mjere održive proizvodnje i razvoj ruralnih područja, razvoj poljoprivredne p-dnje, reciklaža, kreditiranje MMSP, preduzetništvo, investiranje u sjever Crne Gore, snabdijevanje prerađivačkog sektora domaćom sirovinom, realizacija IPARD II, diverzifikacija ekonomskih aktivnosti na poljoprivrednim gazdinstvima, izgradnja i rekonstrukcija objekata za primarnu proizvodnju, investicije u sektor prerade poljoprivrednih i ribljih proizvoda, uvođenje novih tehnologija. Mjere zahtijevaju prelaz od deponija ka cirkularnoj ekonomiji, kao i donošenje novog zakona o otpadu i dalju usklađenost sa strategijom NSOR 2030.

 

  • Pododbor za trgovinu, industriju, carine i poreze (5.10.’21), 14-ti sastanak, Crna Gora – EU: analiziran nivo uspješnosti rezultata, period, okt.2020-okt. 2021.g.  Posmatra se napredak u poglavljima: 1 – Sloboda kretanja robe, 16 – Porezi, 20 – Preduzetništvo i industrijska politika, 29 – Carinska unija i 30 – Vanjski odnosi (trgovina). Istaknut je pomak u: dijelu Poglavlja 20, sa zaokruženim strateškim okvirom (industrijska politika). Ispunjene su obaveze kod jedinog završnog mjerila. U toku je proces donošenja zakonskih /strateških rješenja, s ciljem unapređenja poslovnog ambijenta, pružanja finansijske podrške mikro, malim i srednjim preduzećima (MMSP), kao i ženskom preduzetništvu. Ostvareno je pravo na punopravno članstvo Instituta za standardizaciju Crne Gore (ISME) kod Međunarodne organizacije za standardizaciju (ISO). U toku su pripreme za prijavu za članstvo u CEN/CENELEC – European Committee for Electro-technical Standardization, čime će se pospješiti trgovina. Zakon o elektronskoj fiskalizaciji, počeo je s primjenom 2021.g. Planira se dalji napredak, implementacijom instrumenta finansiranja IPA III, kao i primjenom Ekonomskog i investicionog plana za Zapadni Balkan.

Osvrt na EU strateški okvir

Ključna dokumenta EU: Industrijska strategija; Zeleni dogovor, Pariski sporazum, Plan klimatskih promjena, AP o kritičnim sirovinama, strategije EU o MSP / plastici / vodoniku / niskokarbonskim GHG / hemikalijama, Strategija o mobilnosti, itd.

STRATEŠKA DOKUMENTA EU (hiperlinkovano):

1 Zelena agenda 2050.
2 Evropski investicioni zeleni plan
3 Dugoročna strategija EU o klimatskim promjenama, UNFCCC, 2020-2050.
4 Ažurirana nova Industrijska strategija, 2021.
5 Nova Industrijska strategija za Evropu, 2020.
6 Nova strategija za mala i srednja preduzeća – MSP, 2020.
7 Akcioni plan organske proizvodnje, 2021-2030.
8 Strategija EU o standardizaciji
9 Program EU “Digitalna dekada” 2030.
10 Evropska strategija održive i pametne mobilnosti 2050.
11 Strateški plan za uvođenje infrastrukture alternativnih goriva, 2021-2030.
12 Strategija EU o integraciji energetskih sistema, 2030.
13 Strategija za finansiranje za prelazak na održivu ekonomiju, 2021-2023.
14 Nova strategija o adaptaciji na klimatske promjene, 2021-2050.
15 Strategija za ostvarivanje klimatskih ciljeva 2030.
16 Program za razvoj preduzeća i inovacije Zapadnog Balkana (WB EDIF)
17 Plan o klimatskim promjenama, za period 2020-2030.
18 Misionarski planovi EU 2030.
19 Regionalni Akcioni plan o slobodnoj trgovini Zapadno-balkaskih zemalja, CEFTA, 2021-2024. (WB6)
20 Akcioni plan o kritičnim sirovinama, 2020-2050.
21 Novi Akcioni plan o cirkularnoj ekonomiji, 2020-2030.
22 Istraživaki program Fonda za istraživanje uglja i čelika, 2020.
23 EU akcioni plan preduzetništva, 2020.
24 Dugoročni akcioni plan za sprovođenje pravila jedinstvenog tržišta EU, 2020.
25 Komunikacija EU o održivoj potrošnji i potrebama nove generacije, 2020.
26 Strategija EU o hemikalijama, 2020-2028.
27 Strategija EU o vodoniku za klimatski neutralnu Evropu, 2020-2030.
28 Strategija EU o smanjenju isparavanja metana, 2020-2050.
29 Strategija o nisko-karbonskoj mobilnosti, 2030.
30 Akcioni plan EU o nultoj zagađenosti, 2021.
31 Strategija EU o plastici, 2020-2030.
32 Publikacija o čistoj energiji za sve Evropljane, 2030
33 Strategija EU o obnovljivoj energiji, 2020-2050.
34 Strategija EU o pametnoj integraciji sektora, 2020. (energenti)
35 Okvirni paket za 2030. g. za klimatske promjene i obnovljivu energiju
36 Bijela knjiga o vještačkoj inteligenciji, 2020-2027.
37 Master-plan EU otransformaciji energetski intenzivnih industrija, 2050.
38 Nova Strategija EU o šumama za period od 2021. do 2030. godine
39 Akcioni plan o sinergijama u industrijama na nivou građanstva, odbrane i prostora, 2021.
40 Godišnja strategija održivog razvoja, 2021.
41 Actioni plan EU – intellectual property rights, 2020
Pročitaj više

Industrijska politika i proizvodnja u strateškom okviru Crne Gore

  • Industrijska politika i proizvodnja u strateškom okviru Crne Gore
    • Crna Gora je donošenjem Industrijske politike Crne Gore 2019-2023. inovirala svoj industrijski okvir i postigla vidljiv napredak u ovoj oblasti, te iscrpila sve aktivnosti na ispunjenju jedinog završnog mjerila, uz obavezu da u kontinuitetu prati i izvještava o sprovođenju ovog najznačajnijeg strateškog dokumenta[1]. Dokument obuhvata razvoj konkurentnosti, s fokusom na industriju (djelatnosti vađenja rude i kamena, prerađivačka industrija, snabdijevanje električnom energijom, vodom, upravljanje otpadnim vodama, proces uklanjanja otpada.

    [1] Izvor: Kancelarija za evropske integracije

  • Platforma ekonomskog oporavka 2022-2026. godine – sveobuhvatni planski i analitički dokument, s ciljem oporavka ekonomije od pandemije Covid-19, za naredne četiri godine: privreda; socio-demografska kretanja, kadrovski potencijali; infrastruktura; makroekonomska stabilnost i javne finansije; inovacije, digitalizacija i zelena ekonomija; dobro upravljanje, koordinacija i monitoring strateških dokumenata (41 indikator). U periodu od 2006-2019. g., zabilježen je pad zaposlenosti u svim industrijskim sektorima (osim kod snabdijevanja vodom), od kojih najviše u prerađivačkoj industriji (nije više u radnom odnosu 2.230 radnika), koja je od svih sektora imala najmanji rast, u predmetnom periodu (9%). U 2021.g. je pružena kreditna podrška malim i srednjim preduzećima, u prerađivačkoj industriji. U sektoru energetike, od 2016-2019. g., primarna industrijska proizvodnja je oscilirala. Kod novih obnovljivih izvora, prozvodnja VE je u 2019. g. iznosila skoro 20% od ukupno proizvedene električne energije i sa tendencijom rasta. Principi platforme su: zelena i digitalna transformacija, ravnomjeran regionalni razvoj; ekonomija zasnovana na inovacijama i znanju. U kontekstu regionalne saradnje i evropskih integracija, šansu za razvoj predstavlja i plan realizacije projekata iz Ekonomsko investicionog plana za Zapadni Balkan, za koji je ovim dokumentom opredijeljeno 500 miliona €.
  • Program ekonomskih reformi za Crnu Goru, 2022-2024. (PER) – PER je glavni dokument ekonomske politike zemlje. Cilj je upravljanje ekonomskim reformama, ispunjenje Kopenhaških kriterijuma, inkluzivni rast i jačanje konkurentnosti. Industrijska proizvodnja je zabilježila godišnji rast od 4,4 % u prvih jedanaest mjeseci 2021, obzirom na veću proizvodnju električne energije (9,5 %) i prerađivačke industrije (7,1 %). U 2021. g. je uspostavljen sistem za implementaciju politika inovacija i pametnu specijalizaciju (S3). Utvrđeni su programski prioriteti u politici inovacija, kroz izradu Operativnog programa za implementaciju S3, 2021-2024, kao i kroz izradu Programa za inovacije 2021-2024.g. Pružena je finansijska podrška malim i srednjim preduzećima i započete aktivnosti kreditiranja MMSP, putem Kreditno-garantnog fonda (KGF). Program PER za 2022. uključuje i mjeru podrške investicijama u sektoru proizvodnje hrane, u cilju jačanja konkuretnosti u oblasti poljoprivrede, industrije i usluga. Prerađivačka industrija će rasti, indikativno, po godišnjoj stopi od 5,8 %, do kraja 2024.g. Rast se očekuje od prerade hrane, drvne i metalske industrije  i proizvodnje farmaceutskih proizvoda.  Prema Ministarstvu finansija, realna stopa rasta industrijske proizvodnje iznosila je 7,4% u 2021. godini, dok su projekcije: 5,2% (2022), 6,2% (2023) i 5,9% (2024). Rast BDP u 2023. godini iznosiće 5,1%. Učešće industrijske proizvodnje u Bruto dodatoj vrijednosti (BDV) iznosiće 12,3% (2023). Izvoz će se intenzivirati u sektorima električne energije, minerala i metala. Planirani projekti u industriji iznosiće, indikativno, skoro €275 mil., od čega sistem za prečišćavanje otpadnih voda u Podgorici učestvuje sa 17,7% ukupnih navedenih investicija. U sektorima D-E, ostali planirani projekti su: ekološka sanacija TEP, HE Komarnica, prevođenje rijeke Zete, SE Briska Gora, VE Brajići i Gvozd, energetska efikasnost u javnim i privatnim zgradama. Crna Gora će time osavremeniti infrastrukturu i biti konkurentnija u sektorima industrije. Planirane mjere će pružiti snažan podstrek dinamici evropskih integracija i ciljevima održivog razvoja.
  • Strategija pametne specijalizacije za period 2019-2024. g. (S3) – nove tehnologije, razvoj inovativnog eko-sistema, povezivanje privrede i nauke, GII indeks. Ključni cilj je povećanje nivoa konkurentnosti Crne Gore, kroz inovacije i istraživanja. Rezultati analize pokazuju jak ekonomski potencijal: poljoprivreda i hrana, energetika, ICT, prerađivačka industrija, medicina i kvalitet života, građevinarstvo i turizam. Najmanji rast zaposlenih, u 2018.g., zabilježen je kod: snabdjevanja vodom, upravljanja otpadnim vodama i kontrolisanje procesa uklanjanja otpada (0,9%; CBCG). Udio prerađivačke industrije u BDP Crne Gore u 2017. g. je 3,8% BDP.
  • Srednjoročni program rada Vlade 2022-2024. SPRVCG (i Program rada 2022): prioritet su stabilne finansije i održivi ekonomski razvoj, što uključuje: konkurentnost, regionalnu povezanost, zelenu ekonomiju, pametan, održiv i inkluzivan rast. Dokument prati ciljeve Programa pristupanja Crne Gore EU, za period 2022-2023. (PPCG). Program Vlade uključuje i Ciljeve UN održivog razvoja (SDG 9). Projekcije Vlade Crne Gore, do kraja 2024: Stopa realnog rasta ekonomije će iznositi 4,5%. Izvoz robe će, u nominalnim iznosima, prevazići nivoe iz 2019.g. Prosječan broj zaposelnih će porasti za 3,3%, od trenutno 230.000, uz ravnomjerni regionalni razvoj. Do kraja 2024. g., prioriteti Vlade su zelena i digitalna transformacija, koji integrišu industriju kroz održivi ekonomski razvoj, sa fokusom na inkluzivnu politiku, inovacije i znanje. Prioritetne oblasti: energetska i saobraćajna infrastruktura, mineralni resursi, prerađivačka industrija, MMSP i mini industrija, žensko preduzetništvo, drvoprerada, turizam, upravljanje otpadom, proizvodnja hrane (promocija porodičnog poljoprivredno-proizvodnog gazdinstva). Učešće sektora industrije u BDV (B-E) će biti povećano za 10% (13,3% u 2020), do kraja 2024. godine.  Program za modernizaciju prerađivačkih kapaciteta – nabavka opreme i mašina, nastavak implementacije (alternativni sistemi energije za proizvodne pogone).  Broj mikro, malih i srednjih preduzeća trenutno iznosi 37 217, a do 2024. očekujemo da ih bude 20% više. NATO standardi: br. ukupno dodijeljenih kompanijskih kodova – NCAGE kodova crnogorskim kompanijama će se uvećati za 2%, godišnje, a br. ukupno dodijeljenih NATO skladišnih brojeva, godišnje uvećanje od 5%.
  • Program soc. ek. podrške Vlade Crne Gore, privredi i zaposlenima, u borbi protiv pandemije (2020-2021): realizovana je finansijska podrška (IRFCG) za preko 100.000 zaposlenih u MMSP, uklj. industrijska p-ća, kao i pomoć za učešće u COSME, ERASMUS (za mlade preduzetnike). to ukljuuje najugroženijih industrijskih preduzeća, tokom 2020.g. i 2021.g. Program obuhvata IV-ti paket podrške ekonomsko socijalnih mjera Vlade za 2021. g., kojim je obezbijeđena pomoć za privredne subjekte prerađivačke industrije, posebno u poljoprivredi.

  • INDUSTRIJSKA POLITIKA CRNE GORE, 2019-2023:

Ciljevi:

  1. Unapređenje okvira za efikasniji industrijski razvoj kroz dalji razvoj energetskog sektora i saobraćaja i jačanje ICT infrastrukture;
  2. Investicije i finansije za modernizaciju industrije kroz bolji pristup, raspoloživost i dostupnost finansijama;
  3. Podsticanje inovacija, transfer tehnologije i razvoj preduzetništva i
  4. Unapređenje pristupa tržištu kroz pojednostavljenje procedura za trgovinu

Vlada je usvojila Akcioni plan za implementaciju Industrijske politike Crne Gore, 2019-2023, za period 2021-2022. godine. Plan je važan za praćenje sprovođenja politike na planu ispunjenja mjerila za privremeno zatvaranje Pregovaračkog poglavlja 20. Plan je sačinjen na bazi utvrđenih preporuka iz usvojenog Izvještaja o realizaciji Industrijske politike za period ’19-2020. g., kako bi se odgovorilo na izazove, važne za razvoj industrije. Plan (450,8 mil. €) obuhvata: razvoj konkurentnosti industrije, saradnju privrede i nauke, podršku zelenoj, klimatski neutralnoj i cirkularnoj ekonomiji i digitalnu transformaciju preduzeća. (izvor: 42. Sjednica Vlade Crne Gore, 2021.g.). To podrazumijeva ulaganje u domaća preduzeća i finansiranje projekata u energetici (TEP, HE Perućica, HE Piva; HE Komarnica (u procesu planiranja); elektrodistributivne mreže; SE Briska gora, VE Gvozd, VE Brajići). Akcenat politike EU, sa kojom se Crna Gora usklađuje, je na prelasku sa fosilnih goriva na čistu energiju. Dodatno, planira se podrška upravljanju otpadom (izvoz grita); rast izvoza roba, razvoj prerađivačke industrije [1], diverzifikacija proizvodnje, jačanje regulatornog okvira i poslovnog ambijenta, uvođenje projekata zelene ekonomije, uz snaženje trgovine i poštovanje principa klastera.

Najvažniji izvozni proizvodi su od metala, poljoprivredni, prehrambeni, sirovine, prerađeno drvo.

Prerađivačka industrijaučestvovala je sa 70% u uk. izvozu roba, u 2018. godini.

Ključni izazovi za rast crnogorske konkurentnosti, koji se prepoznaju u dokumentu, su de-industrijalizacija, gdje dominiraju tradicionalni sektori u izvozu (osnovni metali, proizvodi drvne i prehrambene industrije), zatim, niska iskorišćenost naučno-istraživačkog potencijala; regionalna nejednakost i nedovoljno ulaganje u razvoj MSP. Šansa se vidi u većoj diverzifikaciji prerađivačke industrije, u energetici i transportu. Uspostavljajući prioritete za industrijski razvoj, doprinijeće se većoj atraktivnosti turizma zemlje, kroz digitalizaciju, fondove EU i međunarodnu trgovinu.

[1]  Prerađivačka industrija: proizvodnja prehrambenih p-da, prerada svježe ribe, p-dnja pića, pasterizacija mlijeka, p-dnja duvana, tekstila, odjevnih predmeta, obuće, prerada kože, štamparija, drveta, p-dnja papira, plastičnih p-da, obrada metala, proizvodnja derivata nafte, prerada mašina, prerada automobilskih guma, farmaceutski p-di, itd.

  • Povezanost Industrijske politike sa ostalim strategijamaCrne Gore: PPCG, NSOR 2030, PER, strategije o energetici, strategija „S3“ (nove tehnologije, centri izvrsnosti, uvođenje habova/ startapova),  (srednjoročni i godišnji) programi rada Vlade, sektorski programi i planovi (prerađivačka industrija, konkurentnost, poljoprivredni prehrambeni proizvodi, održiva proizvodnja iz prirodnih resursa), EU programi i projekti (COSME, IPARD II, itd.). Crnogorska strateška dokumenta se nadovezuju na industriju kroz povećanje produktivnosti i izvoz, prerađivačke kapacitete; razvoj preduzeća /klastera; konkurentnost, zelenu i digitalnu transformaciju.  Strateški pravci su utemeljeni i u oblasti prava intelektualne svojine, u oblastima od značaja kod usvojenog Nacionalnog programa prilagođavanja klimatskim promjenama (Zelenim klimatski fond) 2021-2023; kao i kod implementacije Minamatske konvencije o živi. Zakoni će se usvajati o snabdijevanju naftnim derivatima; o carinskoj uniji radi olakšanja trgovine industrjiskih roba; o prekograničnim energetskim infrastrukturnim projektima; o proizvodnji naoružanja i vojne opreme, o rudarstvu; o komunalnim djelatnostima; o uslugama korišćenja voda.
  • Monstat, Saopštenje za prvi kvartal 2022.g.: (Indeksi proizvodnje i prometa u industriji) – Industrijska proizvodnja Crne Gore bilježi pad od 15,2%, u prvom kvartalu 2022. g., u odnosu na prvi kvartal 2021.g. Sektor Vađenja ruda i kamena bilježi pad za 7,4%, u poređenju sa prvim kvartalom 2021. godine, sektor Prerađivačke industrije bilježi rast od 11,2%, dok sektor Snabdijevanja električnom energijom, gasom, parom i klimatizacija bilježi pad od 33,4%.

 

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora