Javna politika

Ljudska i manjinska prava

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Ključna međunarodna dokumenta u oblasti ljudskih i manjinskih prava

UN pravni okvir u oblasti ljudskih prava:

Konvencija o pravima lica sa invaliditetom – Konvencija predstavlja instrument zaštite ljudskih prava sa jasnom dimenzijom socijalnog razvoja lica sa invaliditetom, s primarnim akcentom na potrebu poštovanja njihovih ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Deklaracija Ujedinjenih nacija o pravima osoba koje pripadaju nacionalnoj, etničkoj, vjerskoj ili jezičkoj manjinikojom je konstatovano da nacionalna strateška dokumenta moraju biti planirana i implementirana shodno interesima osoba koje pripadaju jednoj od navedenih kategorija.

Savjet Evrope:

Evropska konvencija o ljudskim pravima i osnovnim slobodama – temeljni pravni akt na nivou Savjeta Evrope koji štiti osnovna ljudska prava i slobode.

Okvirna konvencija za zaštitu nacionalnih manjina- prvi pravno obavezujući međunarodni akt koji štiti prava manjina u okviru država članica Savjeta Evrope

Evropska povelja o regionalnim i manjinskim jezicima – pravni akt koji štiti i promoviše istorijske i regionalne jezike u Evropi.

Preporuke Komiteta ministara Savjeta Evrope koje se bave Romima-br. 5 (2008), br, 4 (2009), br. 10 (2006), br. 17 (2001), br. 2153 (2017), br. 1927 (2013).

Strategija o pravima lica sa invaliditetom Savjeta Evrope 2017-2023 – postizanje jednakosti, dostojanstva i jednakih prilika za osobe sa invaliditetom.

Druge međunarodne obaveze:

Deklaracija Partnera iz Zapadnog Balkana o Romima i proširenju EU– Vlade su se obavezale da će nastaviti i pojačati napore za ostvarenje potpune ravnopravnosti i integracije Roma u društvo.

Akcioni plan za unaprjeđenje položaja Roma i Sinta u području OEBS-a– potreba jačanja napora država članica da se pripadnicima romske populacije obezbijedi jednaka pozicija u društvu.

Ljudska prava u Ciljevima održivog razvoja 2030

Cilj 4 – Kvalitetno obrazovanje  4.5: Do kraja 2030. obezbijediti jednak pristup svim nivoima obrazovanja i stručnim obukama za osobe sa invaliditetom; 4.a: Izgraditi i poboljšati obrazovne objekte koji su prilagođeni za osobe sa invaliditetom;

Cilj 8 – Dostojanstven rad i ekonomski rad 8.5: Postići punu i produktivnu zaposlenost i dostojanstven rad za osobe sa invaliditetom;

Cilj 10 – Smanjenje nejednakosti  10.2: Do kraja 2030. osnažiti i promovisati socijalnu, ekonomsku i političku inkluziju osoba sa invaliditetom;

Cilj 11–Održivi gradovi i zajednice 11.2 i 11.7: Do kraja 2030. omogućiti pristup bezbjednim, jeftinim, pristupačnim i održivim transportnim sistemima, kao i zelenim i javnim površinama za osobe sa invaliditetom;

Cilj 16 – Mir, pravda i snažne institucije – 16.2. Okončati zloupotrebu i eksploataciju djece, trgovinu djecom i sve oblike nasilja i torture nad djecom; 16.7. Osigurati odgovorno, inkluzivno, participativno i reprezentativno donošenje odluka na svim nivoima; 16.10. Osigurati javni pristup informacijama i zaštitu osnovnih sloboda, u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom i međunarodnim sporazumima; 16.b Promovisati i sprovoditi nediskriminatorske zakone i politike radi postizanja održivog razvoja;

Ljudska prava u Nacionalnoj strategiji održivog razvoja do 2030. godine

U Nacionalnoj strategiji održivog razvoja do 2030. godine, koja predstavlja implementacioni dokument Agende održivog razvoja 2030 u Crnoj Gori, kao najznačajniji problemi u oblastima koje pripadaju ljudskim pravima posebno su istaknuti problemi sa kojima se suočavaju osobe sa invaliditetom prilikom zapošljavanja, a postojeći pravni mehanizmi ne rješavaju ovaj problem na zadovoljavajući način. Takođe, pripadnici romske populacije se suočavaju sa nedovoljnim nivoom integracije u crnogorsko društvo (primarno problem u oblasti obrazovanja, zapošljavanja, zdravstva i stanovanja). Akcenat je i na problemima sa kojima su suočava LGBTIQ populacija u Crnoj Gori, posebno problem diskriminacije, bezbjednosti, društvenog života i potrebe za unapređenjem zakonodavne i kaznene politike u cilju njihove bolje zaštite. U pogledu prava manjina, problemi se javljaju na nivou socijalne isključenosti pripadnika manjina i potrebe njihove veće zastupljenosti u javnom i političkom životu.

Strateški cilj 1.3 Obezbijediti inkluzivno i kvalitetno obrazovanje i promovisati mogućnosti cjeloživotnog učenja za sve

Mjera 1.3.1– Obezbijediti sveobuhvatno, inkluzivno i kvalitetno predškolsko obrazovanje SDG 4 (4.2 and 4.a)- ciljni ishodi:

  • Izgraditi i nadograditi objekte za obrazovanje koji su prilagođeni djeci i osobama sa invaliditetom, koji su rodno senzitivni i pružaju bezbjedno, nenasilno, inkluzivno i djelotvorno okruženje za učenje za sve, SDG 4 (4.a).

Strateški cilj 2.1 Stimulisati aktivan odnos ključnih aktera prema održivosti razvoja

Mjera 2.1.3 – Eliminisati nacionalnu i vjersku diskriminaciju – ciljni ishodi do 2030. godine su sledeći:

  • Obezbijeđene jednake mogućnosti i smanjena nejednakost ishoda kroz eliminisanje diskriminatorskih zakona, politika i praksi i promovisanje odgovarajućih zakona, politika i mjera.
  • Povećan broj romske i egipćanske djece koja završavaju osnovno obrazovanje
  • Smanjen nivo etničke distance u Crnoj Gori

Mjera 2.1.4 – Eliminisati diskriminaciju LGBT populacije

  • Eliminacija svih oblika diskriminacije LGBTpopulacije
  • Integracija LGBT populacije u sve sfere društvenog, političkog, ekonomskog, kulturnog života u Crnoj Gori

Mjera 2.1.5 –Eliminisati diskriminaciju osoba sa invaliditetom

  • Puno i aktivno učestvovanje osoba sa invaliditetom u svim oblastima društvenog života na ravnopravnoj osnovi
Pročitaj više
Politički kriterijum iz Kopenhagena Vladavina prava je dio pristupa "Fundamentals first" kao jedan od 3 osnovna stuba Strategije proširenja EU iz 2015.
Pregovaračka poglavlja

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Pregled obaveza iz pregovaračkih poglavlja

Politika zaštite ljudskih i manjinskih prava se odražava prvo kroz ispunjavanje političkih kriterijuma u okviru Kopenhaških kriterijume“ koje je Evropski savjet definisao 1993. Politički kriterijumi podrazumijevaja da zemlje kandidati za prijem u EU moraju postići stabilnost institucija, garantujući time demokratiju, vladavinu prava, poštovanje ljudskih prava i poštovanje i zaštitu manjina.

Politika zaštite ljudskih i manjinskih prava predstavlja sastavni dio pravne tekovine EU u Poglavlju 23 „Pravosuđe i temeljna prava“ ,kao jednog od najznačajnijih poglavlja u okviru procesa pregovora Crne Gore sa Evropskom unijom. U tom pogledu, fokus Crne Gore je na dostizanju evropskih standarda u zaštiti osnovnih ljudskih prava i sloboda, primarno kroz usklađivanje strateških dokumenata sa uslovima definisanim u okviru privremenih  mjerila, preporuka ekspertskih misija EU, kao i preporuka sadržanih u okviru Akcionog plana za Poglavlje 23.

Privremena mjerila u oblasti „Temeljna prava“: U narednom periodu poseban značaj će biti stavljen na jačanje pravosudnih i kadrovskih kapaciteta državnih organa za zaštitu ljudskih prava. Takođe, potrebno je obezbijediti potpunu primjenu strateškog okvira u cilju unapređenja položaja pripadnika LGBTI populacije, odnosno borbe protiv diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije.

Preporuke u okviru Akcionog Plana za poglavlje 23 : Akcioni plan stavlja fokus na potpunu primjenu i poštovanje evropskog pravnog okvira za zaštitu ljudskih prava. Primarno je potrebno jačati kapacitete institucija u borbi protiv svih oblika diskriminacije, pri čemu je akcenat na okončanje diskriminacije pripadnika LGBTI populacije. Pored toga, potrebno je poboljšati zaštitu prava lica s invaliditetom, kao i uključujući jačanje relevantnih savjeta i nastavak deinstitucionalizacije gdje je to moguće. U dijelu zaštite manjina, preporuke se odnose na potrebu osiguranja registracije RAE populacije, kao i njihov jednak pristup ekonomskim i socijalnim pravima i njihovu odgovarajuću zastupljenost u državnim organima. Posebnu pažnju treba obratiti na poboljšanje uslova života najsiromašnijeg dijela RAE populacije.

IZVJEŠTAJ EVROPSKE KOMISIJE O CRNOJ GORI ZA 2019: Izvještajem se konstatuje napredak u jačanju institucionalnog okvira za zaštitu ljudskih prava (Ombudsman i Nacionalni mehanizam za prevenciju), kao i generalno podizanje standarda zaštite ljudskih prava. EK je iznijela niz preporuka koje se odnose na potrebu usklađivanja sa EU standardima zaštite ljudskih prava, posebno u dijelu prevencije dsikriminacije lica s invaliditetom. Potreban je dalji rad na jačanju implementacione faze postojećeg zakonodavstva, kao i dalje jačanje institucionalnih mehanizama za zaštitu ugroženih grupa od diskriminacije. Posebno je istaknut položaj pripadnika RAE populacije, kao i činjenice da rodno zasnovano nasilje nad djecom ostaju i dalje kao veoma veliki problemi u crnogorskom društvu.

Osvrt na EU strateški okvir

Na nivou EU u pogledu zaštite ljudskih prava i sloboda, sa pravnog aspekta najveći značaj pripada Evropskoj povelji o osnovnim ljudskim pravima, koja sadrži zaštitu ličnih, građanskih, političkih, ekonomskih i socijalnih prava na nivou Evropske unije.

Strateški okvir Evropske unije

EU Akcioni plan za ljudska prava i demokratiju 2020-2024- Akcioni plan stavlja akcenat na zaštitu i jačanje ljudskih prava, izgradnji inkluzivnog i demokratskog društva, kao i globalnu promociju ljudskih prava i demokratije.

Evropska strategija za lica sa invaliditetom 2010-2020- Osnovni ciljevi strategije su iskazani u jačanju nivoa dostupnosti dobara i usluga, društvene uključenosti, povećanja nivoa zaposlenosti i obrazovanja, socijalne i zdravstvene zaštite lica sa invaliditetom.

Strategija rodne ravnopravnosti 2020-2025 – Među ključnim ciljevima Strategije su: eliminisanje rodno zasnovanog nasilja, uklanjanje radno zasnovanih razlika na tržistu rada, postizanje ravnopravnog učešća u svim sektorima ekonomije, kao i u odlučivanju u politici, rješavanje jaza u zaradama i penzijama među polovima.

Pročitaj više

Međunarodni indikatori

Universal Human Rights Index OHCHR

zasnovan na tri stuba: UPR, SDGs, HRVGs

Global Freedom Status - Freedom House

politička i građanska prava

World Report 2020 - Human Rights Watch

sloboda okupljanja, govora, religija, prava žena, migranti

ILGA-Europe

index o pravima pripadnika LGBTI populacije u evropskim zemljama

Disability Inclusion - The World Bank

analizira pristupe država u okviru nivoa uključenost osoba sa invaliditetom u društvo

European Roma Rights Centre

diskriminacija i nasilje nad pripadnicima Romske populacije

Politika ljudskih i manjinskih prava u strateškom okviru Crne Gore

U okviru javnih politika koje se odnose na pitanja ljudskih i manjinskih prava, primarni akcenat je stavljen na borbu protiv svih oblika diskriminacije, kao i na dostizanje većeg nivoa uključenosti manjinskih naroda, osoba sa invaliditetom i pripadnika LGBTI populacije u javni i politički život. U tom pogledu, posebno je značajan Srednjoročni program rada Vlade 2018-2020. u dijelu kojim se definiše potreba izrade adekvatnog strateškog okvira, borba protiv diskriminacije LGBTI osoba, kao i unapređenje politike jednakih mogućnosti i poštovanja različitosti. Takođe, akcenat je i na smanjenju nivoa diskriminacije i povećanje broja pokrenutih postupaka zbog diskriminacije osoba sa invaliditetom. Cilj je da do kraja 2020. nivo diskriminacije lica s invalidtetom bude smanjen za 2%. Pored toga, teži se povećanju broja pokrenutih postupaka za zaštitu od diskriminacije za 10%. Istaknuta je i potreba većeg nivoa uključenosti manjinskih naroda (Roma i Egipćana) u javni i politički život. Primarno je istaknuta potreba podizanja svijesti pripadnika RAE populacije o važnosti uključivanja u javni i politički život (+20% u odnosu na 2017. godinu), o štetnim posledicama i prevenciji dječjih ugovorenih brakova i zakonskim odredbama (+20% u odnosu na 2017. godinu), kao i potrebu povećane prevencije i suzbijanje prosjačenja (+ 15% u odnosu na 2017.godinu)

Pitanje zaštite osnovnih ljudskih prava i sloboda u Crnoj Gori je, pored strateških prioriteta definisanih sektorskim startegijama,  u okviru pravnog okvira zasnovano na Zakonu o zabrani diskriminacije, Zakonu o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom,  Zakonu o manjinskim pravima i slobodama, Krivničnom zakonu, pri čemu je poseban akcenat na Zakonu o Zaštitniku/ci ljudskih prava i sloboda Crne Gore kojim je stvoren dodatni mehanizam zaštite protiv svih oblika diskriminacije. Strateškim dokumentima donesenim u ovoj oblasti javne politike, primarni akcenat se stavlja na borbu protiv svih oblika diskriminacije zasnovanih na nacionalnoj, vjerskoj, polnoj ili rodnoj pripadnosti, invaliditetu, seksualnoj orijentaciji, socijalnom ili bračnom statusu. Takođe, poseban značaj je pružen povećanju učešća svih manjinskih grupa u javnom i političkom životu, zastupljenosti u državnim institucijama, povećanju nivoa zaposlenosti i jednakih mogućnosti u oblasti obrazovanja, što se posebno odnosi na pripadnike Romske i Egipćanske zajednice. Identifikovana je i potreba daljeg jačanja normativnog okvira, posebno kroz donošenje Zakona o životnom partnerstvu lica istog pola, kao i potreba za izmjenom zakonodavnog okvira u pogledu postizanja potrebne usklađenosti sa Zakonom o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom. Oblast zdravstvene i socijalne zaštite je od krucijalnog značaja za cjelokupnu javnu politiku, uzimajući u obzir da su manjinske grupe najugroženije kategorije stanovništva. U tom pogledu, konstantno se implementiraju mjere na jačanju socijalne i zdravstvene zaštite, primarno kroz pružanje socijalne pomoći i izgradnju stambenih jedinica, kao i sprovođenje preventivnih mjera i kampanja kako bi se podigla svijest o značaju adekvatne i pravovremene zdravstvene zaštite.

Osnovni izazovi u ovoj oblasti koji će oblikovati buduće javne politike su: donošenje Zakona o životnom partnerstvu lica istog pola (primarno se uređuje zajednica života dva lica istog pola, njen nastanak i prestanak,  kao i postupanje nadležnih organa u vezi sa zaključenjem i prestankom životnog partnerstva); dostizanje preuzetih međunarodnih obaveza, s posebnim akcentom na napore za ravnopravnost i integraciju Roma i Egipćana u društvo; izmjene i dopune postojećeg pravnog okvira (posebno izmjene i dopune Zakona o medijima na način što će se propisati zabrana govora mržnje u odnosu na lica sa invaliditetom, Zakona o zaštiti potrošača na način što će se zaštita od diskriminativnog oglašavanja proširiti i na lica sa invaliditetom, kao i Krivičnog zakonika na način što će se obezbijediti zaštita dostojanstva lica sa invaliditetom),  u cilju postizanja usklađenosti sa Zakonom o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom.

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora