Javna politika

Obrazovanje

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Politika obrazovanja u ciljevima održivog razvoja 2030

Na međunarodnom nivou ova politika se unapređuje kroz četvrti cilj održivog razvoja UN-a “Kvalitetno obrazovanje” (SDG4). Ostvarenjem ovog cilja želi se postići da svi dječaci i djevojčice završavaju besplatno, ravnopravno i kvalitetno osnovno i srednje obrazovanje, da imaju pristup kvalitetnom ranom razvoju i predškolskom obrazovanju, da se jačaju stručne vještine i znanja kod mladih i da se obezbijedi jednak pristup ženama i muškarcima tercijarnom nivou obrazovanja uključujući i univerzitete. Takođe, želi se unaprijediti kvalitet i pristupačnost obrazovnih ustanova u odnosu na djecu, djecu sa invaliditetom, stvoriti rodno senzitivno, nenasilno i inkluzivno okruženje. U fokusu je i jačanje vještina i povećanje broja kvalifikovanih nastavnika organizujući obuke kroz međunarodnu saradnju. Dodatno, krz ovaj cilj želi se obezbijediti sticanje svih znanja o pripadnosti globalnoj zajednici i poštovanja kulturne raznolikosti i doprinosu kulture održivom razvoju. Potrebno je navesti i da se kroz SDG 9 u potcilju 9.5. podstiče razvoj naučnih istraživanja i povećanje broja istraživača. Kroz SDG 17 je predviđeno podsticanje transfera znanja, mobilnosti naučnika, jačanje naučno-istraživačke djelatnosti i sveobuhvatne saradnje na dostizanju ciljeva održivog razvoja.

Politika obrazovanja u nacionalnoj strategiji održivog razvoja

Nacionalna strategija održivog razvoja do 2030. postavlja kao jedan od strateških ciljeva (cilj 1.3) obezbjeđivanje inkluzivnog i kvalitetnog obrazovanja i promovisanje mogućnosti cjeloživotnog učenja za sve. Ovaj strateški cilj se razrađuje kroz mjere kojima se želi jačati sveobuhvatnost predškolskog obrazovanja i kvalitet osnovnog i srednjeg obrazovanja, i dodatno jačati naučne i istraživačke komponente visokog obrazovanja. Konkretnije, postavljeni indikatori u skladu su sa indikatorima Ciljeva održivog razvoja i onima koje je formulisala OECD i usmjereni su na sljedeće: dostignut obuhvat predškolskim vaspitanjem i obrazovanjem sve djece, posebno uzrasta 3 godine do polaska u školu, izdvajanje iz budžeta je na nivou OECD prosjeka do 2030. za preškolsko obrazovanje (trenutno CG 0,38% BDP, trenutno OECD 0,5% BDP), izdaci za istraživanje i razvoj su na nivou od 2,5% BDP, makar 1 univerzitet iz CG rangiran na jednoj od 3 najprestižnije međunarodne rang liste, formiran i pušten u rad prvi Naučnotehnološki park, poboljšanje rezultata PISA testiranja.

Pregovaračka poglavlja

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Pregled obaveza iz pregovaračkih poglavlja

Crna Gora je pregovaračko poglavlje 26 Obrazovanje i kultura otvorila i privremeno zatvorila 15. aprila 2013. godine. Za ovo poglavlje nijesu postojala početna i završna mjerila, kao ni prelazna razdoblja i trajna izuzeća.

U posljednjem izvještaju Evropske komisije za Crnu Goru za 2019. istaknuto je nekoliko izazova za naredni period: smanjiti neusklađenost između rezultata procesa obrazovanja i potreba tržišta rada; jačati inkluzivnost obrazovanja za djecu sa smetnjama u razvoju; povećati stopu obuhvata i završetka predškolskog i osnovnog obrazovanja kod djece Roma i Egipćana, kao i poboljšanje stručnog obrazovanja odraslih Roma i Egipćana; smanjenje stope napuštanja školovanja posebno pripadnika osjetljivih grupa; jačanje kvaliteta svih nivoa obrazovanja kroz ishode učenja; učestvovanje u cjeloživotnom učenju, koje iznosi 3,3% u CG, znatno je ispod cilja EU do 2020. koji iznosi 15% (European Policy Cooperation 2020).

Osvrt na EU strateški okvir

Već je od Lisabonske deklaracije fokus na unapređenju i razvoju znanja, veća ulaganja u obrazovanje i stručno usavršavanje, naučna i tehnološka istraživanja i inovacije.

U Rimskoj deklaraciji 2017. države članice EU naglasile su svoju predanost omogućavanju „najboljeg obrazovanja i osposobljavanja” za mlade ljude. Evropski savjet je 2017. pozvao da se sistemi obrazovanja i osposobljavanja „prilagode digitalnom dobu”.

Od pet usvojenih ciljeva strategije Evropa 2020, dva su se direktno odnosila na obrazovanje povećanje procenta BDP koji se izdvaja za istraživanje i razvoj (IR) sa 1,9 na 3% i povećanje procenta stanovništva starosti od 30 do 34 godine s diplomom visokog obrazovanja sa 31% na 40%. Stopa prijevremenog napuštanja obrazovanja i osposobljavanja u dobi od 18. do 24. godine smanjena ispod 10%. EU oblikuje politike iz oblasti obrazovanja, kulture, mladih, jezika i sporta kroz direktorat DG EAC. Ovaj direktorat oblikuje i podstiče programe Kreativna Evropa i Erasmus+.

U političkim prioritetima Evropske unije 2019-2024 fokus je na prilagođavanju obrazovnih znanja i vještina procesu digitalne transformacije, jačanju obrazovnih sistema tako da sva djeca koja su u riziku od siromaštva i socijalne isključenosti imaju pristup obrazovanju (European Child Guarantee), European Social Fund+ koji treba da obezbijedi kvalitet i dostupnost ranog obrazovanja, ostvarivanje European Education Area do 2025. kroz snažnije povezivanje, priznavanje diploma, jačanje mobilnost kroz utrostručivanje budžeta za Erasmus+, razvoj visokokvalitetnih sistema obrazovanja i brige za rano djetinjstvo kako bi se postavili temelji za kasniji uspjeh u životu, uslovi za automatsko međusobno priznavanje diploma i razdoblja učenja u inostranstvu radi olakšavanja mobilnosti učenja u Evropi i poboljšanje podučavanja i učenja jezika kako bi se osiguralo da više mladih ljudi stekne znanje stranih jezika.

Agenda iz Geteborga: povećana mobilnost i razmjena za mlade Evropljane, uspostavljanje mreže evropskih univerziteta, međusobno priznavanje diploma srednjoškolskog obrazovanja.

Digital Education Action Plan predviđa bolje iskorištavanje digitalne tehnologije za podučavanje i učenje, razvoj odgovarajućih digitalnih kompetencija i vještina za digitalnu transformaciju, poboljšanje obrazovanja poboljšanom analizom podataka i predviđanjem.

Education 2030 Framework for Action predstavlja smjernice za dostizanje SDG4 i može biti značajan instrument za oblikovanje akcionih planova u nacionalnoj politici obrazovanja.

Obrazovanje i briga u ranom djetinjstvu: pristup obrazovanju i njezi u ranom djetinjstvu, obučen i stručan kadar za rad sa ovom populacijom, definisanje odgovarajućih nastavnih programa i održivo finansiranje ovih programa.

Škola: smanjenje ranog napuštanja škole, povećanje dostupnosti škola za sve, podrška učenicima sa posebnim obrazovnim potrebama uključujući i djecu migranata, stvaranje mogućnosti nastavnicima za konstantan profesionalni razvoj, razvoj na osnovu pokazatelja kvaliteta, jačanje mobilnosti.

Visoko obrazovanje: promovisanje izvrsnosti, jačanje inkluzivnog i povezanog sistema visokog obrazovanja, podsticanje inovacija na univerzitetima, podsticanje mobilnosti.

Na linku možete naći cjelokupan strateški i pravni okvir koji uređuje ovu oblast.

Pročitaj više

Politika obrazovanja u strateškom okviru Crne Gore

U 2020. godini strateško opredjeljenje je da se u saradnji sa UNICEF-om sprovede sveobuhvatna Analiza obrazovnog sektora CG u cilju unapređenja planiranja, implementacije, praćenja i evaluacije obrazovnih reformi, kao i obezbjeđivanje kvaliteta reformi kroz stvaranje odgovarajućih institucionalnih i finansijskih resursa. U prethodnom periodu uveden je sistem studija 3+2+3 koji je usaglašen sa Evropskim prostorom visokog obrazovanja. Uvedena je praktična nastava u obimu od najmanje 25% od ukupne opterećenosti studenta po predmetu, prva generacija studenata koji ne plaćaju školarinu upisana je 2017.

U periodu epidemije Covid-19 resorno ministarstvo je za veoma kratko vrijeme uspostavilo sistem učenja na daljinu za osnovce i za srednjoškolce. Inovacije su pristutne kako u samom načinu snimanja i obrade tematskih cjelina za sve razrede, tako i u osmišljavanju posebnih platformi kao što su website i aplikacija Uči doma, e-dnevnik, testiranje i ocjenjivanje na daljinu, dostupnost online testova za pripremu polumaturskih i maturskih ispita, online upis u vrtiće i škole itd.

U krovnom strateškom dokumentu Srednjoročnom programu rada Vlade 2018-2020 prioritetom 3 obuhvaćene su politike obrazovanja, sa postavljenim pokazateljima: 22000 djece upisano u preškolsko obrazovanje, besplatne osnovne i master studije (7000 novoupisanih na prvu godinu besplatnih osnovnih studija i 1200 novoupisanih na prvu godinu besplatnih master studija), 15% povećan broj zaposlenih visokoškolaca, za 100% povećan broj zaposlenih doktoranata i mladih doktora nauka, 0,5% za svaku godinu više odraslih u cjeloživotnom učenju, povećan broj start-upova za 70%.

Programom ekonomskih reformi 2017-2021 fokus se stavlja na razvoj kvalifikacija sa potrebama tržišta rada, kao i na razvoj dualnog obrazovanja, odnosno učenje na radnom mjestu i stručno osposobljavanje.

Opredjeljenje Crne Gore nizom strateških dokumenata je i poboljšanje rezultata na PISA testiranju za 13%, ali i konstantno unapređenje sistema rada i praćenja napretka talentovanih učenika, kroz jačanje kompetencija nastavnika, više strukturisanih nacionalnih takmičenja, obezbjeđenje dodatne literature za talentovane učenike, obogaćivanje kurikuluma i jačanje informatičke infrastrukture u cilju podsticanja talentovanih učenika.

Svaki od nivoa obrazovanja ima svoj strateški dokument kojim se dominantno oblikuje taj segment obrazovne politike. Tako Strategija ranog i predškolskog obrazovanja predviđa povećanje obuhvata predškolskim vaspitanjem i obrazovanjem sve djece posebno uzrasta 3 godine do polaska u školu u skladu sa međunarodnim standardima; unapređenje kvaliteta usluga predškolskog vaspitanja i obrazovanja i uvođenje inovativnih, optimalnih i održivih modela finansiranja, povećanje pristupa jednakosti i spremnosti djece za pohađanje osnovne škole, jačanje privatno javnih partnerstava, uvođenje inovativnih programa koji podržavaju individualnost, i koji su kulturološki osjetljivi. Strategija opšteg srednjeg obrazovanja specifična je i fokusirana na konkretne programske izmjene u opštem srednjem obrazovanju. Neki od opredjeljenja istaknutih u ovoj strategiji su stvaranje uslova za nastavu na engleskom jeziku, podizanje kvaliteta obaveznih izbornih predmeta, ustanovljeni nacionalni standardi kompetencija i podsticanje stalnog profesionalnog razvoja profesora, uvođenje informatičkih i komunikacionih tehnologija u nastavni proces, praćenje i vrednovanje kvaliteta na osnovu ishoda učenja. Strategija razvoja visokog obrazovanja predviđa promjenu sistema studrianja u cilju potpune primjene sistema koji važi u Evropskom prostoru visokog obrazovanja, usklađivanje nastavnih programa, praćenje kvaliteta, podsticanje korišćenja IT tehnologija u nastavi, interdisciplinarnih studija, naučnoistraživačke djelatnosti, bolje usklađenosti tržišta rada sa sistemom visokog obrazovanja, jačanje istraživačke komponente osnovnih studija.

Ostale javne politike iz sektora