Javna politika

Odbrana

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Bezbjednosna politika i politika odbrane su u kontekstu međunarodnih obaveza Crne Gore u prethodnoj deceniji pretrpjele značajne izmjene u pogledu kompleksnosti  geostrateških izazova i strateškog razvoja politika u odnosu na  promijenjeno geostrateško i bezbjednosno okruženje s  jedne strane i prijem Crne Gore u NATO 2017. godine, čime je Crna Gora ostvarilajedan od tri ključna vanjskopolitička cilja i postala integralni dio kolektivnog sistema bezbjednosti.

Učlanjenje u NATO doprinosi jačanju međunarodne pozicije Crne Gore i posredno strateški usmjerava ostvarenje njenog drugog vanjskopolitičkog cilja – pristupanja Evropskoj uniji. Za Crnu Goru je važno da aktivno učestvuje u kolektivnom sistemu bezbjednosti, aktivnostima, misijamai operacijama NATO-a, budući da je to ključna pretpostavka za zaštitu Crne Gore od oružanog ugrožavanja i drugih prepoznatih prijetnji po nacionalnu bezbjednost, ali i za  poboljšanje bezbjednosne klime u Regionu i madgradnju kapaciteta Crne Gore da odgovori na aktuelne izazove, rizike i prijetnje.

Osnove za razvijanje i planiranje politika u ovom domenu se pored čvrstog utemeljenja u ustavnim kategorijama osnovnih odbrambenih funkcija – zaštite nezavisnosti, suverenosti i državne teritorije Crne Gore, ogledaju i u odgovarajućim međunarodnim ugovorima, budući da je Crna Gora članstvom u NATO preuzela ne samo NATO strategijski koncept nego i konkretne obaveze i odgovornost. U tom smislu, najznačajnija akta koja definišu opseg međunarodnih obaveza Crne Gore u ovom domenu su:

  • Vašingtonski sporazum (Sjeverno-atlantski sporazum (1949)) – 5. juna 2017, činom predaje instrumenata o ratifikaciji Sjevernoatlantskog ugovora Vladi SAD, koja je depozitar ovog ugovora, Crna Gora je postala članica NATO
  • Američko-jadransko povelja (A5) je forum i instrument jačanja regionalne saradnje i usmjeravanja evroatlantskih težnji zemalja regiona Jugoistočne Evrope (osnivači  su Albanija, Hrvatska, Makedonija i SAD u cilju pomoći državama aspirantima da se pridruže NATO-u). Crna Gora i BiH su primljene u članstvo 4. decembra 2008.godine
  • NATO Partnerstvo za mir – 14. decembra 2006. čijim potpisivanjem su otpočeli zvanični odnosi Crne Gore i NATO. Riječ je o vojno-političkom programu bilateralne saradnje između partnerskih zemalja i NATO, u okviru kojeg je razvijena sa fokusom na demokratskim, institucionalnim i odbrambenim reformama.

Takođe, Crna Gora doprinosi međunarodnoj stabilnosti kroz aktivno učešće u misijama EU i međunarodnim mirovnim

misijama i operacijama UN.

Na globalnom nivou, bezbjednosna politika i odbrana  imaju utemeljenje u Cilju 16 održivog razvoja Agende 2030:  „Mir, pravda i snažne institucije“, ali  cilju 17. „Partnerstvom do ciljeva“ koji se odnosi na unapređenje globalnog partnerstva u okrilju međunarodnih obaveza koje doprinose realizaciji agende održivog razvoja. U domenu politike odbrane, sve više pažnje se posvećuje i cilju 5 „Rodna ravnopravnost“, gdje je Crna Gora opredijeljenja da realizuje Akcioni plan za primjenu Rezolucije Savjeta bezbjednosti UN 1325 – Žene, mir i bezbjednost u Crnoj Gori 2019-2022.

Nacionalna strategija održivog razvoja 2016-2030 podrazumijeva,  u okviru tematskog područja, 2. Društveni resursi – podrška vrijednostima, normama i obrascima ponašanja, da se realizuje strateški cilj 2.3 Razvijati državu kao efikasnu vladavinu prava, gdje je poseban fokus stavljen na 2.3.1.3Jačanje administrativnih kapaciteta, kvaliteta rada i integriteta institucija političkog sistema. SDG 16 (16.6), što je ujedno i obaveza kojoj je Crna Gora posvećena kao članica NATO, a Ministarstvo odbrane je jedna od institucija uključenih u njegovu implementaciju. Takođe, važna mjera je i da Crna Gora do 2030 obezbijedi uslove za eliminaciju korupcije, organizovanog kriminala, kriminala i terorizma, uz akcenat na snaženje institucije kroz međunarodnu saradnju za brobu protiv nasilja, terorizma i kriminala SDG 16 (16.a) i  povećanje efikasnosti rada, jačanje integriteta, odgovornosti i transparentnosti u javnom sektoru SDG 16 (16.3,16.5, 16.6,16.7)

Pročitaj više
Politički kriterijum iz Kopenhagena Politički kriterijumi su dio pristupa "Fundamentals first" kao jedan od 3 osnovna stuba Strategije proširenja EU iz 2015.
Pregovaračka poglavlja

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Pregled obaveza iz pregovaračkih poglavlja

Zemlje kandidati za ulazak u EU moraju ispuniti tzv. „Kopenhaške kriterijume“ koje je Evropski savjet definisao 1993. Politički kriterijumi podrazumijevaja da zemlje kandidati za prijem u EU moraju, pored stabilnosti institucija, demokratije, vladavinu prava, poštovanje ljudskih prava i poštovanje i zaštitu manjina, posvećeno raditi i na dobrosusjedskim odnosima i regionalnoj saradnji i usklađivanju svoje vanjske politike sa Zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU.

Poglavlje 31 –  Zajednička vanjska i bezbjednosna politika EU.

U Izvještaju EK za  Crnu Goru iz 2019, Crna Gora je prepoznata kao posvećena konstruktivnim bilateralnim odnosima s svim susjednim državama – kako potpisnicama SSP, tako i susjednim državama članicama EU. Konstatovano je da je zaključila bilateralne sporazume o regionalnoj saradnji sa svim potpisnicama SSP, od kojih posljednji sa Kosovom maja 2019. Crna Gora  bilježi dobar napredak po pitanju usaglašavanja sa ZVBP (100% usklađenost), te EK konstatuje da Crna Gora podržava Globalnu strategiju EU i da je  nastavila da se usaglašava sa svim pozicijama i deklaracijama EU u domenu ZVBP. Tome je doprinijelo i dalje unapređenje Zakona o restriktivnim mjerama u obasti zamrzavanja imovine licima sa nacionalne liste fizičkih i pravnih lica pod sumnjom finansiranja terorizma.  Sa druge strane, konstatuje se da Crna Gora i dalje ima na snazi bilateralni sporazum o imunitetu  sa SAD, koji omogućava izuzeće američkih državljana  od jurisdikcije Međunarodnog krivičnog suda. Na taj način, Crna Gora još uvijek nije usklađena sa zajedničkom pozicijom EU prema integritetu Rimskog statuta, odnosno pitanjima bilaterlnih sporazuma o imunitetu.

Osvrt na EU strateški okvir

Globalna strategija EU donijeta juna 2016. fokus stavlja na viziju snažnije Evrope uz zajedničku akciju svih država članica EU, a definiše 5 prioriteta : 1. Bezbjednost Unije, 2. Ulaganje u izgradnju državne i društvene otpornosti susjeda na istoku i jugu, (Ovaj stub uključuje i politiku proširenja EU na Zapadni Balkan i Tursku) 3. Integrisani pristup konfliktima i krizama, 4. Podrška regionalnim forumima saradnje širom svijeta i 5. Globalno upravljanje  za 21. vijek, s fokusom na globalni poredak zasnovan na međunarodnom pravu.  Evropska služba za vanjske poslove – EEAS, između ostalog,  prati realizaciju ove strategije, a posljednji dostupan izvještaj je iz 2019. godine .

Zajednička vanjska i bezbjednosna politika EU obuhvata niz instrumenata u oblasti diplomatije, humaitarne i razvojne  pomoći, ekonomske podrške usmjerenih na očuvanje globalne bezbjednosti i mira. Oni  čine multidimenzionalni ,  integrisani pristup EU u rješavanju konflikata i kriza u svakoj fazi-prevencija, razrješenje konflikta, ulaganje u stabilizaciju i izbjegavanje prijevremenog napuštanja teritorija podložnih krizi.

Kad je riječ o zajedničkoj politici odbrane, Globalna startegija EU je uvela instrument strukturisane saradnje u oblasti odbrane između država članica EU -PESCO, naročito u domenu vojnih vježbi, jačanja kapaciteta na kopnu i naročito sajber odbrane. Takođe, fokus je i na civilnoj dimenziji ZVBP, kao što je  utvrđeno Zajedničkim akcionim planom iz 2019.  kojim su se države članice EU obavezale da do 2023. godine ojačaju kapacitete i vještine civilnih misija.

Strateško partnerstvo između EU i NATO, utemeljeno Zajedničkom deklaracijom iz Varšave 2016, usmjerava 22 članice NATO i EU da zajednički jeluju razvijajući instrumente politike odbrane, naročito u oblasti hibridnih prijetnji, pomorske bezbjednosti, sajber bezdjednosti, snaženja kapaciteta za odbranu i vojnih vježbi.

Jedan od 6 političkih prioriteta novog saziva Evropske komisije 2019-2024 je « Snažnija Evropa u svijetu », u okviru kojeg su sadržane sljedeće oblasti : vanjska politika EU, Evropska politika susjedstva, Međunarodna saradnja i razvoj, Humanitarna pomoć i civilna zaštita, Trgovinska politika EU i Bezbjednost i odbrana.

Pročitaj više

Bezbjednosna politika i odbrana u strateškom okviru Crne Gore

U strateškom okviru za planiranje politika, strategije odbrane i bezbjednosti zauzimaju posebno mjesto, budući da je njihovo  donošenje  predviđeno Ustavom, kao osnova za izgradnju sistema bezbjednosti i dobrane Crne Gore i dalje  definisanje bezbjednosne i odbrambene politike i pripremu strateških, normativnih i drugih dokumenata u ovim oblastima. Donosi ih Skupština Crne Gore na prijedlog Vlade i smatraju se krovnim strateškim dokumentima.

Strategija nacionalne bezbjednosti iz decembra 2018. donijeta je kao najvažniji strateški dokument za utvrđivanje bezbjednosne politike Crne Gore i instrumenata i mehanizama za ostvarivanje i zaštitu nacionalnih bezbjednosnih interesa. Prateći akcioni plan je, u cilju afirmisanja principa dobrog planiranja politika, u najvećoj mjeri usaglašen sa pravnim okvirom za strateško planiranje i uvodi konkretne starteške i operativne ciljeve, aktivnosti i indikatore uspjeha na trogodišnji period. SNB promoviše princip nedjeljivosti bezbjednosti, budući da su geopolitička i geostarteška kretanja takva da linija razdvajanja između vanjske i unutrašnje bezbjednosti više ne postoji, a bezbjednost  građana Crne Gore direktno zavisi od bezbjednosti u regionu, Evropi i šire. Stoga SNB kao strateško opredjeljenje Crne Gore podvlači pristup kolektivnom i kooperativnom sistemu bezbjednosti i odbrane koji donosi članstvo u NATO-u, u cilju obezbjeđivanja dugoročne i održive bezbjednosti, suvereniteta i teritorijalnog integriteta. Kao ključni strategijski interesi Crne Gore, prepoznaju se, između ostalog, razvoj efikasnog i održivog nacionalnog bezbjednosnog sistema, prevencija i suzbijanje prijetnji i izazova koji mogu uticati na bezbjednost Crne Gore i njenih saveznika, te  jačanje otpornosti, civilne spremnosti i sposobnosti za upravljanje krizama, što se transponuje kroz tri strateška cilja pratećeg akcionog plana.

Strategija odbrane iz februara 2019. uspostavlja okvir za razvoj sektora odbrane i daje smjernice za proces odbrambenog

planiranja. SO definiše odbrambene ciljeve koji su, u skladu s pravnim okvirom za strateško planiranje, razrađeni pratećim akcionim planom na period do 2022. godine. Strategija definiše 4 pravca djelovanja u okviru sljedećih strateških ciljeva:

  1. Zaštita suvereniteta, teritorijalnog integriteta i nezavisnosti Crne Gore (kroz razvoj odbrambenih sposobnosti Crne Gore, ačanje nacionalnih obavještajnih, kontraobavještajnih i bezbjednosnih kapaciteta i unapređenje sistema sajber odbrane, bezbjednosti

i sigurnosti; 2. Doprinos razvoju sposobnosti i kapaciteta Alijanse (kroz unapređenje nacionalnih sposobnosti za doprinos kolektivnom sistemu bezbjednosti); 3. Očuvanje mira i bezbjednosti u regionu i svijetu (kroz unapređenje sposobnosti za odgovor na prepoznate asimetrične izazove, rizike i prijetnje; 4. Razvoj otpornosti, civilne spremnosti i sposobnosti za krizno upravljanje (kroz razvoj sistema kriznog upravljanja, te civilne spremnosti i otpornosti).

Pored vizije razvoja politika odbrane i bezbjednosti koja se sadrži u starteškim smjernicama ova dva dokumenta, Srednjoročni program Vlade 2018-2020. prepoznaje značaj planiranja u ovoj oblasti kroz Prioritet 6: Crna Gora – država sa snažnom međunarodnom pozicijom, koji u fokus stavlja jačanje regionalne pozicije i međunarodnog ugleda Crne Gore kao kredibilne članice NATO i buduće članice Evropske unije, između ostalog kroz sprovođenje bezbjednosne politike u skladu sa standardima NATO. Ciljevi su  da se nastavi intenzivna integracije u NATO kroz implementaciju politika NATO i usklađivanje sa standardima NATO, uključujući i unapređenje sposobnosti kapaciteta Vojske Crne Gore za izvršenje namjenskih zadataka (samostalno i u saradnji s NATO saveznicima), kao i modernizacija i opremanje Vojske Crne Gore u skladu sa standardima NATO.

Od sektorskih strateških dokumenata i drugih planskih dokumenata od značaja u ovom domenu, izdvajaju se:

Strategijski pregled odbrane Crne Gore iz 2018. godine  kao polazni planski dokument koji pruža pregled vojnih sposobnosti, opšte smjernice za nastavak reforme u oblasti odbrane, kao i osnove za unaprjeđivanje odbrambenih sposobnosti radi izvršavanja misija i zadataka Vojske Crne Gore. Ovim dokumentom su definisani prioriteti i odgovarajući rokovi u razvoju sposobnosti Vojske, polazeći od visine budžetskih sredstava, širine spektra izazova, rizika i prijetnji i zahtjeva kolektivnog sistema bezbjednosti.

– Dugoročni plan razvoja  odbrane 2019-2028 kojim se planira razvoj Vojske i odbrane Crne Gore, polazeći od toga da  je struktura i veličina Vojske projektovana na osnovu prve i osnovne misije Vojske – odbrane Crne Gore i država članica NATO. DPRO razrađuje razvoj ključnih oblasti odbrane: vojnih sposobnosti, organizacione strukture i veličine Vojske; ljudskih resursa; materijalnih resursa; obuke i doktrine; logistike i finansiranja sistema odbrane.

– Plan investiranja Crne Gore u odbranu za period od 2019-2024. godine, podrazumijeva dostizanje izdvajanja za odbranu od 2% BDP do 2024. godine i strukture odbrambenih troškova (50 % administracija, 30% operativni troškovi, 20 % opremanje i modernizacija)

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora