Javna politika

Održivi razvoj

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Polazeći od obaveza koje proizilaze iz članstva u Ujedinjenim nacijama i potrebe jačanja institucionalnog sistema nezavisne i ekonomski stabilne države, čija se starteška vizija razvoja ogleda u ostvarenom članstvu u NATO-u i integraciji u Evropsku uniju, Crna Gora je jula 2016. donijela Nacionalnu strategiju održivog razvoja do 2030 (u daljem tekstu: NSOR)Strategija u sebi integriše sve zahtjeve iz UN Agende za održivi razvoj 2030 i predstavlja sistemski odgovor Vlade na izazove održivog razvoja sa kojima je suočena Crna Gora. Njome su definisane smjernice dugoročnog razvoja, koje treba da transformišu crnogorsko društvo u cilju postizanja kontinuiranog, inkluzivnog i održivog ekonomskog rasta, zaštite prirodnih resursa, unapređenja stanja ljudskih resursa i jačanja socijalne inkluzije.

Strategijom su kao ključni ciljevi, čijem ostvarenju Crna Gora treba da težiti, definisani: Unapređenje stanja ljudskih resursa i jačanje socijalne inkluzije; Podrška vrijednostima, normama i obrascima ponašanja značajnim za održivost društva; Očuvanje prirodnog kapitala; Uvođenje zelene ekonomije; Unapređenje sistema upravljanja za održivi razvoj. Kao njen integralni dio, donijet je i petnaestogodišnji Akcioni plan kojim su definisane konkretne mjere usmjerene na ostvarivanje ciljeva održivog razvoja (u daljem tekstu: SDG), kao i konkretni pokazatelji uspješnosti njihove realizacije.

S ciljem olakšavanja razmjene iskustava i dobrih praksi između država članica, osnaživanja nacionalnih institucija i politika usmjerenih na održivi razvoj, kao i zbog potrebe da mobiliše što širu podršku ostvarivanju SDG-a, UN je formirao mehanizam „dobrovoljnih nacionalnih pregleda“. U sklopu tog mehanizma,  Crna Gora je UN-u dostavila svoj Nacionalni dobrovoljni pregled 2016. godine, čime je potvrdila posvećenost univerzalnim vrijednostima sistema UN-a i politici održivog razvoja.

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Evropska unija (u daljem tekstu: EU) je u svoju pravnu tekovinu i politike inkorporirala UN Agendu održivog razvoja 2030 i jedan je od vodećih međunarodnih subjekata u njenoj implementaciji. U tom kontekstu, aktuelna Evropska komisija je, u okviru političkih smjernica svog rada za period 2019-2024, definisala šest prioriteta sa ambicijom da evropski kontinent bude prvi kontinent koji je klimatski neutralan, da unaprijedi prosperitet svojih građana i socijalnu pravdu, da osnaži sopstvene građane sa novom generacijom tehnologija, da osigura jednakost na prostoru Unije i unaprijedi demokratski kapacitet evropskih institucija, kao i da kroz globalno liderstvo promoviše ove vrijednosti u svojoj spoljnoj politici.

Posmatrajući ovaj sistemski odnos EU prema Agendi održivog razvoja 2030 u kontekstu procesa pristupanja  Crne Gore ovoj međunarodnoj organizaciji, jasno je da postoji snažna sinergija između procesa pristupanja EU i ostvarivanja ciljeva održivog razvoja, te da je harmonizacija zakonodavstva i politika sa EU de facto ispunjavanje zahtjeva Agende za održivi razvoj 2030 i snažan impuls u pravcu dostizanja ciljeva održivog razvoja.

Relevantnost Pregovaračkih poglavlja u kontekstu Ciljeva održivog razvoja (SDG) je sljedeća (Izvor: PPCG 2019/2020)

ODRŽIVI RAZVOJ U STRATEŠKOM OKVIRU EU

Strategija Evropa 2020 (pametan, održiv i inkluzivan rast,očuvanje životne sredine, visok nivo zaposlenosti, produktivnosti i socijalne kohezije)

Strateška agenda 2019-2024 (održiv, inkluzivan, klimatski neutralan rast sa ciljem snažnijeg ekonomskog razvoja EU, uz jačanje bezbjednosti njenih građana, vladavine prava, socijalne pravde i društvene kohezije)

Povelja Evropske unije o osnovnim pravima (građanska  prava i slobode, jednakost, solidarnost, pravda)

Evropska regionalna politika (investiciona podrška stvaranju novih radnih mjesta, održivom razvoju i poboljšanju kvaliteta života građana)

Evropski stub socijalnih prava (jednake mogućnosti i pristup tržištu rada, pravedni radni uvjeti, socijalna zaštita i uključenost)

Zajednička poljoprivredna politika (podrška poljoprivrednicima, borba protiv klimatskih promjena, održivo upravljanje prirodnim resursima, bezbjednost hrane)

Zajednička ribarska politika (održivo upravljanje prirodnim resursima, očuvanje ekosistema, bezbjednost hrane, održive zajednice)

Evropska saradnja u oblasti obrazovnih politika – ET 2020 (cjeloživotno i kvalitetno obrazovanje, socijalna kohezija, pravednost i jačanje preduzetništva)

Strategija rodne ravnopravnosti 2020-2025 (jednake šanse, rodno zasnovano nasilje, rodni stereotipi, učešće u javnom i političkom životu, jednako vrednovanje rada)

Evropski zeleni plan (održivo upravljanje prirodnim resursima, cirkularna ekonomija, energetska efikasnost, životna sredina, borba protiv klimatskih promjena)

Okvir klimatske i energetske politike do 2030 (borba protiv klimatskih promjena, obnovljivi izvori energije, energetska efikasnost)

Strategija zaštite biodiverziteta EU do 2030 (uspostavljanje mreže zaštićenih područja na prostoru EU, obnavljanje degradiranih ekosistema, osnaživanje upravljačkog okvira kako bi se osiguralo da javni I biznis sektor vode računa o zaštiti životne sredine, odgovor na globalni izazov očuvanja biodiverziteta)

Evropska agenda za bezbjednost (prekogranična saradnja, borba protiv ekstremizma i terorizma, sajber kriminal, poštovanje ljudskih prava)

Strategija EU za jadransko-jonski region  (održiv ekonomski razvoj i turizam, očuvanje kvaliteta životne sredine i povezivanje zemalja regiona)

Strategija EU za Dunavski region (povezivanje regiona, zaštita životne sredine, izgradnja prosperiteta i jačanje regiona)

Međunarodni indikatori

Indeks ljudskog razvoja – HDI

predstavlja mjeru postignuća u tri ključne oblasti ljudskog razvoja: dugovječan i zdrav život, obrazovanje i pristojan životni standard

Ekološki otisak - EF

prati tražnju društva za resursima i uslugama prirodnih ekosistema i upoređuje ih sa ponudom takvih resursa i usluga iz prirodnih ekosistema

Domaća potrošnja materijala i Produktivnost resursa – DMC i RP

DMC mjeri ukupnu težinu materijala koji se direktno koristi u državi. Kada se BDP podijeli apsolutnim iznosom DMC-a, dobija se indikator produktivnosti resursa, koji predstavlja mjeru iznosa dodate vrijednosti povezane sa jedinicom domaće potrošnje materijala

Indeks performansi životne sredine (EPI)

Mjeri performanse države u dvije oblasti koje su prioritetne za životnu sredinu - zaštita ljudskog zdravlja od negativnih uticaja iz životne sredine i zaštita ekosistema i upravljanje resursima

Strateški okvir Crne Gore

Važeća strateška dokumenta

Održivi razvoj u strateškom okviru Crne Gore

Crna Gora je Ustavom definisana kao ekološka država i njeno trajno opredjeljenje je održivi razvoj kroz izbalansiran i održiv razvoj u društvenoj, ekonomskoj i sferi životne sredine. U strateškom okviru Crne Gore, NSOR 2030 je pozicionirana u grupi krovnih strateških dokumenata i u sistemu planiranja javnih politika Uredbom o izradi strateških dokumenata GSV se zahtijeva da se prijedlozi politika usklade sa ciljnim vrijednostima koje su njome postavljene, odnosno da svaki novi strateški dokument treba da prati prioritete i doprinosi realizaciji ciljeva NSOR.

Međunarodne obaveze Crne Gore kao članice UN u odnosu na Agendu održivog razvoja 2030 su transponovane u nacionalni kontekst na osnovu prethodno prepoznatih nacionalnih potreba i ocjene stanja nacionalnih resursa – pa su ciljevi i zadaci UN Agende integrisani po sljedećim prioritetnim temama: ljudski, društveni, prirodni i ekonomski resursi, upravljanje za održivi razvoj i finansiranje za drživi razvoj.

Zbog inter-resorskog karaktera pitanja održivog razvoja, integracija principa i ciljeva održivog razvoja u sektorske politike predstavlja obavezu svih državnih institucija. U cilju adekvatnog praćenja sprovođenja ciljeva NSOR, uspostavljen je informacioni sistem IRIS (Indicator Reporting Information System) za izvještavanje o sprovođenju NSOR-a posredstvom  indikatora održivog razvoja sa UN liste (Crna Gora je do sada usvojila i prati 60 indikatora sa UN liste OR). Izazov u ovom dielu ogleda se u uspostavljanju integrisanog sistema za izvještavanje i proširenju broja indikatora OR kojih je ukupno Statistička komisija UN definisala 232)

U kontekstu ostvarivanja SDG-a i odgovora na izazove održivog razvoja sa kojima je  Crna Gora suočena, NSOR je do 2030. godine postavio set ambicioznih ciljeva koji bi se mogli sumirati na sledeći način u odnosu na ključna područja  i strateške ciljeve:

  • Eliminisati diskriminaciju ranjivih društvenih grupa, diskriminatorne zakone, politike i prakse, trgovinu ljudima kao i značajno smanjiti sve oblike nasilja uz jačanje socijalne inkluzije;
  • Smanjiti stopu siromaštva i indeks nejednakosti i obezbijediti besplatno osnovno i srednje obrazovanje za sve, uz podizanje kvaliteta i efikasnosti zdravstvene i socijalne zaštite;
  • Obezbijediti održiv, inkluzivan i stabilan ekonomski rast, punu i produktivnu zaposlenost stanovništva uz pristojne radne uslove, povećati konkurentnost crnogorske privrede i uspostaviti ekonomsku, socijalnu i teritorijalnu koheziju;
  • Očuvati, unaprijediti i valorizovati kulturnu baštinu kao resurs od koga se može imati ekonomskih benefita, kroz uspostavljanje sistema zaštite u skladu sa najboljim međunarodnim praksama;
  • Smanjiti emisiju GHG za 30% u odnosu na 1990. godinu kroz uspostavljanje zelene ekonomije i borbu protiv klimatskih promjena, uz podizanje kvalitet vazduha, voda i zemljišta i unapređenje resursne efikasnosti;
  • Unaprijediti normativni okvir i ojačati administrativne kapaciteta nacionalnih institucija za održivo upravljanje.

Ostale javne politike iz sektora