Javna politika

Turizam

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

KORELACIJA SA  CILJEVIMA ODRŽIVOG RAZVOJA 2030

Politika razvoja turizma odslikava se u sljedećim ciljevima održivog razvoja  (SDG_sustainable development goals) Agende UN do 2030:

SDG 8: Dostojanstven rad i ekonomski rast

8.9. Do kraja 2030. osmisliti i primijeniti politike za promovisanje održivog turizma koji stvara radna mesta i promoviše lokalnu kulturu i proizvode.

SDG 11: Održivi gradovi i zajednice

11.4. Pojačati napore da se zaštiti i obezbijedi svjetska kulturna i prirodna baština.

SDG 12: Održiva potrošnja i proizvodnja

12.b Razvijati i primjenjivati alate za praćenje uticaja održivog razvoja na održivi turizam koji stvara radna mjesta i promoviše lokalnu kulturu i proizvode.

SDG 14: Očuvanje vodenog svijeta

14.7. Do kraja 2030. uvećati ekonomsku korist za male ostrvske države u razvoju i najnerazvijenije zemlje na osnovu održivog korišćenja morskih resursa, između ostalog i preko održivog upravljanja ribarstvom, vodoprivredom i turizmom.

OBAVEZE U DIJELU POLITIKE RAZVOJA TURIZMA U NACIONALNOJ STRATEGIJI ODRŽIVOG RAZVOJA DO 2030.

Crna Gora se, u smislu sprovođenja  NSOR i pratećeg AP obavezala da do 2030:

  • Unapredjuje lokalnu preduzetničku infrastrukturu i poslovni ambijent za razvoj preduzetništva i malih i srednjih preduzeća (SDG 8.9.1) u cilju stavljanja u funkciju nacionalnih, lokalnih i turističkih biznis zona, kroz finansijsku podršku za infrastrukturno opremanje, unapređenje programa promocije, poreskim i administrativnim olakšicama na državnom i lokalnom nivou kao i porasta investicija u turizam podstaknutih mjerama fiskalizacije. Cilj su dodatne olakšice za investitore koji investiraju u turizam u sjevernom i središnjem regionu Crne Gore, a kroz model turističkih razvojnih zona (zelene investicije u turizmu), definisati model uspostavljanja, upravljanja i funkcionisanja zona od nacionalnog interesa i definisati olakšice za potencijalne investitore izmjenom regulative i posebnim propisom urediti turiističke zone (SDG 8 – 8.3). Jačanje podsticaja i poreske olakšice u turizmu, za izgradnju hotela visoke kategorije i jačanje novih oblika ponude, a u skladu sa principima održivog razvoja i strateškim planskim dokumentima (smanjenje povrata investicija u hotele visoke kategorije sa 20 na 12 godina, i značajan neto pozitivan uticaj na javne finansije, kao i na rast zaposlenosti).
  • Unaprijedi značaj kulture kao temeljne vrijednosti duhovnog, društvenog i ekonomskog razvoja koja znatno unapređuje kvalitet života građana, promoviše kulturni turizam kao jednu od najvažnijih grana turizma i postigne održivi turizam s akcentom na kulturnom i eko turizmu, budući da je neophodno kroz razvoj kulturnog turizma i ostalih oblika održivog turizma, poljoprivrede, zanatstva i kreativnih industrija (SDG 11 (11.4) i SDG 8 (8.9)) uspostaviti održivo korišćenje kulturne baštine.

Neophodno je poboljšati i resursnu efikasnost u oblasti turizma: podsticati ozelenjavanje turizma i poboljšanje efikasnosti resursa kroz podršku zelenim investicijama u hotelske i ugostiteljske kapacitete, kao i kapacitete za vodosnabdijevanje i upravljanje otpadom prilkom njihove gradnje; smanjiti količinu otpada iz turističkih aktivnosti I poboljšati upravljanje sa postojećim otpadom; zaštititi osjetljive ekosisteme od uticaja razvoja turizma; stimulisati uvođenje novih zelenih tehnologija u turizmu, podsticati očuvanje atraktivnosti destinacije na dugi rok, uključujući i ne-tehološke inovacije kroz ekološki menadžment, marketing, novi biznis ili organizacione forme; unaprijediti regulativu na tržištima gdje su cjenovni signali neefikasni (stvaranje boljih cjenovnih signala i tržišnih instrumenata koji će moći da smanje troškove nastale usljed negativnih ekoloških eksternalija); uvođenje zelenih javnih nabavki za podsticanje razvoja zelenih inovacija (veza sa ciljem 4.5 NSOR), SDG 6 (6.3), 7 (7.3), 11 (11.6), 12 (12.b), 15 (15.5)

Pročitaj više

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Pregled obaveza iz pregovaračkih poglavlja

Za implementaciju politike razvoja turizma značajno je napredovanje Crne Gore u sljedećim poglavljima pravne tekovine EU:

Poglavlje 3 – Sloboda pružanja usluga, s aspekta pružanja usluga u turizmu, budući da pravna tekovina u ovom poglavlju omogućava funkcionisanje unutrašnjeg tržišta Evropske unije i obuhvata pravo osnivanja preduzeća u bilo kojoj državi članici Unije. Osnivanje preduzeća znači pravo započinjanja i obavljanja djelatnosti u bilo kojoj državi članici, osnivanjem privrednih društava ili kao samozaposlenih osoba. Pravo osnivanja preduzeća će omogućiti crnogorskim poslovnim subjektima da pokrenu, započnu i obavljaju privredne djelatnosti na stabilan i kontinuiran način u jednoj ili više država članica Unije.

Poglavlje 20 – Preduzetništvo i industrijska politika ima za cilj uspostavljanje povoljnog okruženja za proizvođače i preduzetnike pružanjem podrške konkurentnosti i ravnopravnim poslovnim aktivnostima u Evropi i širom svijeta. Teme koje obuhvata pravna tekovina EU  su industrijska politika, instrumenti finansijske pomoći malim i srednjim preduzećima, turistička industrija, vazduhoplovna i pomorska industrija, drvna industrija, industrija čelika i metala.

Poglavlje 27 – Životna sredina obuhvata značajan opseg pravne tekovine EU koja je zahtjevna i za aktuelne  države članice: horizontalno zakonodavstvo, kvalitet vode i vazduha, upravljanje otpadom, zaštitu prirode, kontrolu  industrijskog zagađenja i upravljanje rizikom, hemikalije i genetski modifikovane organizme (GMO), buku i šumarstvo, čijom dosljednom primjenom će biti stvoren optimalan ambijent za dalji razvoj i promociju crnogorskog turizma i odrednice Crne Gore kao ekološke države koja proističe iz Ustava.

Strateški okvir EU

Strateški pravci  na nivou Evropske unije

Cilj evropske politike u oblasti turizma jeste zadržati položaj vodeće destinacije uz istovremeno maksimiziranje doprinosa turističke privrede rastu i zapošljavanju i promovisanju saradnje između zemalja EU, posebno razmjenom dobre prakse. U junu 2010, Evropska komisija je usvojila dokument pod nazivom „Evropa, svjetska turistička destinacija broj 1 – novi politički okvir za turizam u Evropi, kojim utvrđuje novu strategiju i Akcioni plan za turizam EU. Utvrđena su četiri prioriteta:

  1. Podstaći konkurentnost u evropskom turističkom sektoru;
  2. Unapređivati razvoj održivog, odgovornog i visokokvalitetnog turizma;
  3. Afirmisati imidž Evrope kao skup održivih, visokokvalitetnih destinacija; i
  4. Maksimizirati potencijal finansijskih politika EU za razvoj turizma.

Paket Evropske komisije o turizmu i saobraćaju od 2020. nadalje, usvojen u maju 2020, kao odgovor na epidemiju novog korona virusa COVID19, sastoji se od tri smjernice i jedne preporuke čiji je cilj pomoći zemljama EU u postupnom ukidanju ograničenja putovanja, uz poštovanje mjera predostrožnosti. Paket obuhvata: krovnu komunikaciju o turizmu i saobraćaju; zajednički pristup postupnom i koordiniranom ukidanju ograničenja slobodnog kretanja na unutrašnjim granicama EU, koji odgovara postupnom ukidanju nacionalnih ograničenja; zajednički okvir za podršku postupnom ponovnom otvaranju saobraćaja uz zagarantovanuu sigurnost putnika i osoblja; preporuku čiji je cilj povećati privlačnost putnih vaučera kao alternative povraćaju novca; i zajedničke kriterijume i načela za postupnu i sigurnu ponovnu uspostavu turističkih djelatnosti, a posebno za razvoj zdravstvenih protokola za ugostiteljstvo (hotele itd.).

Tokom 2015. svako deseto preduzeće u evropskom nefinansijskom sektoru pripadalo je turističkom sektoru. U tih je 2,4 miliona preduzeća bilo zaposleno otprilike 12,7 miliona osoba. Preduzeća u industrijama s djelatnostima povezanima s turizmom zapošljavala su 9,2 % osoba zaposlenih u cijelom nefinansijskom sektoru, a 21,5 % osoba bilo je zaposleno u sektoru usluga. Udio turističkog sektora u ukupnom prometu i dodanoj vrijednosti prema faktorskom trošku bio je relativno nizak, a turistički sektor činio je 3,8 % prometa i 5,7 % dodate vrijednosti nefinansijskog sektora.[1]

U Evropi, primorski i pomorski turizam zapošljava preko 3,2 miliona ljudi, generišući ukupno 183 milijarde eura bruto dodate vrijednosti i predstavlja preko trećine pomorske privrede u cjelini. Čak 51% smještajnih kapaciteta u hotelima širom Evrope koncentrisano je u regijama s morskom granicom. EUROSTAT navodi da više od 656.000 turističkih smještajnih objekata koji su aktivni u EU-28 u 2016. čini turističku ponudu. Sve u svemu, osigurali su više od 31 milion ležajeva. Prema istom izvoru, broj noćenja u turističkom smještaju u EU nastavio je rasti u 2017. (5,2%), dostigavši više od 3,1 milijardu noćenja.[2]

[1] https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Tourism_statistics/hr, 23/03/2020

[2] For a New EU Integrated Tourism Policy: Europe – 27 Countries- One Destination, EU Regional Development Fund, 2019

Pročitaj više

Međunarodni indikatori

Strateški okvir Crne Gore

Važeća strateška dokumenta
Strateška dokumenta kojima je istekao period trajanja

Politika turizma u strateškom okviru Crne Gore

Krovna strateška dokumenta naglašavaju potencijal ove privredne grane, i to:

  • Srednjoročni program rada Vlade 2018-2020 tretira turističku politiku – u okviru prioriteta 1Crna Gora država ekonomskog razvoja i novih radnih mjesta i predviđa povezivanje poljoprivrede sa trgovinom i turizmom kroz diversifikaciju ekonomskih aktivnosti u ruralnim područjima i unapređenje Crne Gore kao turističke destinacije.
  • U skladu sa vizijom razvoja Crne Gore utvrđenom u Pravcima razvoja Crne Gore 2018 – 2021, cilj je  realizacija aktivnosti usmjerenih na kontinuirani razvoj – izgradnju kvalitetne infrastrukture i održivu valorizaciju prirodnih resursa, kroz realizaciju razvojnih projekata, posebno u sektorima u kojima Crna Gora ima komparativne prednosti, od kojih je jedna i turizam kao djelatnost u kojoj ključni izazov ostaje unapređenje i diversifikacija turističkog proizvoda, budući da su da su ključna ograničenja bržeg razvoja turizma nedovoljan broj visoko kvalitetnih smještajnih kapaciteta, regionalna neujednačenost turističke ponude i još uvijek visoko izražen sezonalni karakter turističke privrede.
  • Program ekonomskih reformi 2020 – 2022 predviđa prioritetnu mjeru diverzifikacije turističkog proizvoda, kojom se ostvaruje cilj produženja trajanja glavne turističke sezone čime će se podsticati veća iskorišćenost smještajnih kapaciteta, uz stvaranje preduslova za kontinuirano otvaranje novih radnih mjesta. Program podsticajnih mjera u oblasti turizmausmjeren je na razvoj turističkog proizvoda putem turističke valorizacije prirodnih potencijala i kulturno–istorijske baštine u planiranom iznosu od 520.000,00 €.

Potencijali razvoja zdravstvenog turizma su prepoznati Strategijom pametne specijalizacije 2019-2024, a turizam i kultura prepoznati su i u Strategiji regionalnog razvoja Crne Gore kao prioritetne oblasti za ravnomjerniji regionalni razvoj u Crnoj Gori, koje su istovremeno važne za povlačenje sredstava raspoloživih u okviru pretpristupne podrške EU za period 2014-2020. Druga sektorska strateška dokumenta detaljnije razrađuju pojedine potencijale ove privredne grane, kao što su Program razvoja ruralnog turizma 2019-2021 i Program razvoja kulturnog turizma.

Izvještaj o napretku Evropske komisije za 2020. konstatuje da ekonomija Crne Gore u velikoj mjeri zavisi od turizma, koji je ključni izvor rasta BDP-a, deviznog poslovanja, zaposlenosti i fiskalnih prihoda. Zatvaranje hotelskih i ugostiteljskih objekata, zbog pandemije COVID-19, zaustavilo je ekonomiju od sredine marta 2020. Međutim, rast BDP-a je i dalje bio pozitivan u prvom kvartalu 2020, te je porastao za  2,7% u odnosu na isti period prethodne godine, ali je zabilježeno usporavanje u odnosu na porast od 3,1% u prethodnom kvartalu.

UPDATE:

  • U svrhu borbe protiv ublažavanja negativnih efekata epidemije na ekonomsku akvitnost u zemlji i pogoršanja materijalnog statusa najugroženijih grupa stanovništa Crne Gore, Vlada Crne Gore je 19.03.2020. usvojila hitne mjere kao reakcija na negativne ekonomske efekte od epidemije korona virusa. Vlada Crne Gore je na sjednici održanoj 24.04.2020, usvojila Drugi paket mjera podrške privredi. Vlada Crne Gore je, u okviru Drugog paketa mjera podrške privredi, donijela Program pružanja podrške privredi i zaposlenima, u cilju ublažavaja negativnih efekata epidemije novog korona virusa COVID19. U dijelu subvencija za turistički sektor, odobrene su subvencije privrednim subjektima (preduzetnike i privredna društva), iz oblasti turističke privrede, čiji rad nije zabranjen, ali je u značajnoj mjeri smanjen obim aktivnosti kao posljedica naredbi Ministarstva zdravlja u cilju suzbijanja epidemije korona virusa. Svi ostali predstavnici turističke privrede tretirani su kroz subvencionisanje ugroženih djelatnosti posredstvom subvencija na bruto zarade zaposlenih za april i maj 2020. preduzetnicima, mikro, malim i srednjim preduzećima u djelatnostima čiji rad nije zabranjen, ali je u značajnoj mjeri smanjen obim aktivnosti kao posljedica naredbi Ministarstva zdravlja u cilju suzbijanja epidemije.
  • Programom pružanja podrške privredi i zaposlenima, u cilju ublažavanja negativnih efekata epidemije novog korona virusa COVID19, u prvom mjesecu primjene je obezbijeđena podrška za 15.030 privrednih društava i preduzetnika koji zapošljavaju više od 61.402 zaposlena. Istovremeno, predloženim mjerama stimulisano je novo zapošljavanje u periodu april-septembar 2020. kroz subvencionisanje 70% minimalne zarade za svakog novog zaposlenog u prvih 6 mjeseci radnog angažmana.

Vlada Crne Gore je na sjednici održanoj 18.VI 2020. usvojila  Informaciju o realizaciji Programa pružanja podrške privredi i zaposlenima, u cilju ublažavanja negativnih efekata epidemije novog korona virusa COVID19.  Privredna društva i preduzetnici koji posluju u oblasti turizma mogu dobiti 100 odsto subvencije, a privredna društva koja posluju u oblastima ugostiteljstva i saobraćaja 50 odsto subvencije za jun 2020. Nakon €280 mil. u prvom i €40 mil. u drugom paketu, Vlada je 23.VII 2020. usvojila Treći paket ekonomskih mjera podrške građanima i privredi za ublažavanje posljedica pandemije koronavirusa vrijedan 1,22 milijarde eura koji pokriva period od četiri godine. Treći paket mjera obuhvatiće određene kratkoročne, i dugoročne mjere. Namjena kratkoročnih mjera je da obezbijede:

  • Podršku sektoru turizma u iznosu od 83.350.000 eura (stopa PDV-a smanjiće sa 21% na 7% na pripremanje i usluživanje hrane i bezalkoholnih pića u svim ugostiteljskim djelatnostima i to na period od godinu dana);
  • Poljoprivredi i ribarstvu;
  • Unapređenje konkurentnosti privrede i to kroz 17 programskih linija i davanjem 10 miliona eura bespovratnih sredstava samo u 2020;
  • Podršku privredi kroz subvencionisanje zarada uključujući turizam u ukupnom iznosu od 16,2 miliona eura;
  • Podršku najugroženijim kategorijama stanovništva u iznosu od 1,8 miliona eura.

Dugoročne mjere za razvoj turizma, IT sektora, poljoprivrede, ribarstva, energetike i saobraćaja namijenjene su:

  • Razvoju informacionih tehnologija sa ambicijom prerastanja ovog sektora u IT industriju;
  • Turizmu kao strateškoj privrednoj grani;
  • Podsticaj poljoprivredi i ribarstvu za realizaciju investicija u ukupnom iznosu od 89,4 miliona eura;
  • Energetici; i
  • Saobraćaju.

U cilju stvaranja uslova za što efikasniji oporavak turističkog poslovanja, a koji podrazumijeva koordiniranu saradnju velikog broj učesnika u formiranju turističkog proizvoda, dugoročne mjere u sektoru turizma treba da budu usmjerene na:

  • objektivno sagledavanje promjena na tržištu (analize i istražavanja) uz stalnu fleksibilnost na novonastale okolnosti (brze reakcije, prilagođavanje situaciji);
  • uspostavljanje povoljnijeg zakonodavnog i finansijskog ambijenta sa ciljem podrške investicionim aktivnosti;
  • podsticaj investicionog zamaha za projekte održivog turizma;
  • pospješivanje javno – privatnog partnerstva;
  • podsticaje za nova tehnološka rješenja, digitalizaciju i inovacije;
  • implementaciju digitalnih platformi, korišćenje ICT tehnologije, vještačke inteligencije, virtuelne realnosti i drugih novih vidova komunikacija u marketingu.

Vlada Crne Gore je 15. X 2020, bez održavanja sjednice, a na osnovu pribavljene saglasnosti većine članova Vlade, usvojila  Informaciju o produženju Programa subvencionisanja zarada u cilju ublažavanja   negativnih efekata epidemije novog korona virusa COVID19 ( dopunjenu 23. X 2020.). Pod uslovima definisanim Programom, odobrava se produženje primjene Programa za dva mjeseca, odnosno isplata subvencija oktobarskih i novembarskih zarada. Pravo na subvenciju oktobarskih zarada odobrava se privrednim subjektima koji posluju u djelatnostima navedenim u Informaciji o produženju primjene programa subvencionisanja zarada u cilju ublažavanja negativnih efekata epidemije novog korona virusa COVID 19. Privrednim subjektima koji ispunjavaju Programom definisane uslove za dobijanje subvencija, a koji su iz bilo kojih razloga zakasnili da u prvobitnim rokovima apliciraju za julske i avgustovske subvencije, odobrava se dodatni rok za podnošenje zahtjeva i to u periodu od 20 – 31. X 2020. U okviru II i III paketa mjera do sada su subvencionisane zarade za više od 73.000 zaposlenih u 15.500 privrednih subjekata. Iznos isplaćenih sredstava je dostigao 50.000.000 eura.

Vlada Crne Gore je 28. I 2021. donijela Mjere podrške privredi i građanima za I kvartal 2021.  U smislu obezbjeđenja novih oblika pomoći najugroženijim fizičkim i pravnim licima, predložen je paket novih mjera usmjerenih na podršku održavanja nivoa zaposlenosti, pospješivanja likvidnosti, povećanja broja turista, stabilnosti poljoprivrede kao i podršku ranjivim kategorijama stanovništva. Procjena ukupnog direktnog i indirektnog fiskalnog uticaja realizacije mjera je oko 163 mil. EUR. Dodatne mjere podrške za turizam i ugostiteljstvo podrazumijevaju: 1. Povećanje likvidnosti privrednih subjekata u sektorima turizam i ugostiteljstvo posredstvom umanjenja godišnje naknade za korišćenje morskog dobra (3.500.000 EUR – 2021.); 2. Stvaranje uslova za organizovano dovođenje turista sa prioritetnih tržišta posredstvom subvencionisanja turoperatora (150.000 EUR – I kvartal 2021.); i 3. Turistički vaučeri za prosvjetne i zdravstvene radnike i podrška izdavaocima privatnog smještaja (5.500.000 EUR – 30.06.2021.).

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora