Javna politika

Zdravlje

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

ZDRAVSTVENA POLITIKA U CILJEVIMA ODRŽIVOG RAZVOJA 2030.

Ova politika se dominantno reguliše kroz treći cilj (SDG 3) održivog razvoja UN-a “Obezbijediti zdrav život i promovisati blagostanje za ljude svih generacija”. Ostvarenjem ovog cilja želi se postići smanjenje globalne stope smrtnosti kod majki na manje od 70 na 100.000 živorođenih, okončanje smrtnih slučajeva koji se mogu spriječiti kod novorođenčadi i djece mlađe od pet godina, okončanje epidemija i smanjenje smrti od nezaraznih bolesti, nastavak borbe protiv hepatitisa, promovisanje mentalnog zdravlja i blagostanja, jačanje prevencije zloupotrebe droga i alkohola, povećanje značaja pitanja reproduktivnog zdravlja i polne zaštite, povećanje dostupnosti kvalitetnih osnovnih usluga iz oblasti zdravstvene zaštite i dostupnosti bezbijednih, djelotvornih, kvalitetnih i jeftinih osnovnih ljekova i vakcina za sve, smanjenje smrtnosti od opasnih hemikalija, kao i smrtnih slučajeva i povreda usljed saobraćajnih nesreća. Ciljem 3 obuhvaćene su i oblasti finansiranja zdravstvenog sistema, istraživanja, razvoja ljekova i vakcina. Zdravstvena politika svoje mjesto nalazi i kroz SDG2, posebno u dijelu borbe protiv neuhranjenosti. U obuhvatu SDG5 posvećenog rodnoj ravnopravnosti pokušava se osigurati univerzalna dostupnost polnog i reproduktivnog zdravlja i reproduktivnih prava („Programom akcije Međunarodne konferencije o stanovništvu i razvoju“ i „Pekinškom platformom za akciju“). Važan aspekt koji se pokušava unaprijediti kroz ciljeve održivog razvoja je i uključivanje zdravstvenog sistema i njegova pripremljenost na posljedice po zdravlje ljudi uzrokovane klimatskim promjenama, značaj bezbjednosti vode, vazduha i zemljišta (potciljevi 1.5, 2.4, 6.1/2/3/4, 11.6/c, 13.1/2/3, 17.7).

ZDRAVSTVENA POLITIKA U NACIONALNOJ STRATEGIJI ODRŽIVOG RAZVOJA -NSOR

Nacionalna strategija održivog razvoja do 2030. postavlja kao jedan od strateških ciljeva (cilj 1.2) unapređenje zdravlja građana i smanjenje nejednakosti u zdravlju, sa posebnim akcentom na djecu. Ovaj cilj se razvija kroz niz mjera kojima se kroz usklađenost sa Ciljevima održivog razvoja (SDG3) fokus stavlja na zdravstvenu bezbjednost majki i novorođenčadi, promociju zdravog života, unapređenje kvaliteta zdravstvene zaštite. Neki od važnih indikatora uspjeha u ovoj oblasti su: stopa smrtnosti novorođenčadi da se približi prosjeku EU (trenutno EU prosjek 3.4 na 1000); udio zdravih godina u očekivanom životnom vijeku povećan na 55 godina; broj stradalih u saobraćajnim nesrećama smanjen za 50%; smanjenje razlike u procentu BDP za zdravstvo u odnosu na EU prosjek (EU-10%, CG-5%); udio zdravstvene potrošnje u budžetu 12% a u BDP 9%; smanjena razlika u broju ljekara na 100.000 stanovnika u odnosu na EU prosjek (CG 265.1 (2019); EU 340-350 (podložan promjeni u odnosu na izvor statistike). Pored ovih ciljnih vrijednosti NSOR definiše indikatore uspjeha u svim oblastima zdravstvene politike, najčešće se oslanjajući na indikatore u okviru Ciljeva održivog razvoja i uvriježene stope na osnovu kojih se mjere konkretni segmenti ove politike (od stope samoubistava, stope smrtnosti od pojedinačnih bolesti, stope smrtnosti djece, stope oboljelih od zaraznih, nezaraznih, malignih bolesti itd.)

Pročitaj više
Pregovaračka poglavlja

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Pregled obaveza iz pregovaračkih poglavlja

Crna Gora je pregovaračko poglavlje 28 Zaštita potrošača i zdravlja otvorila 16 XII 2014. godine. Zaštita zdravlja je druga oblast u ovom složenom i sveobuhvatnom poglavlju i obuhvata sljedeće oblasti koje su na nivou EU zajednički uređene: unapređenje zdravlja kroz borbu protiv zaraznih bolesti, rijetkih bolesti i raka, sprečavanje bolesti zavisnosti od droge, duvana i alkohola i nezgoda uzrokovanih korišćenjem alkohola, kao i bolesti povezanih sa zagađenjem okoline, a takođe i sposobnost brzog i usklađenog djelovanja u slučajevima opšte opasnosti po zdravlje.

Za ovo poglavlje dva od tri završna mjerila odnose se na oblast zdravstva i to:

  • usklađenost s pravnom tekovinom u oblasti zaraznih bolesti i obezbjeđenje odgovarajućih institucionalnih, tehničkih i administrativnih kapaciteta do dana pristupanja, da bi se ta pravna tekovina sprovela i ispunile obaveze izvještavanja i koordinacije s EU u cilju rješavanja ozbiljnih prekograničnih prijetnji zdravlju;
  • usvajanje zakona kojima se postiže usklađenost s pravnom tekovinom koja se odnosi na materije ljudskog porijekla, naročito u pogledu organa, reproduktivnih ćelija i izvještavanja o ozbiljnim neželjenim događajima i reakcijama, kao i izgradnja adekvatnih administrativnih kapaciteta za pravilno sprovođenje i izvršavanje zakona u oblasti krvi, tkiva, ćelija i organa do dana pristupanja.

U posljednjem izvještaju Evropske komisije za Crnu Goru istaknuto je nekoliko izazova za naredni period: postizanje konkretnih i vidljivih rezultata u borbi protiv korupcije u oblasti zdravstva; jačanje napora u implementaciji strategija mentalnog zdravlja i deinstitucionalizacije pacijenata sa ovim problemima; unapređenje zdravstvene zaštite zatvorenika. U izvještaju je konstatovana djelimična usklađenost sa EU okvirom u gotovo svim podoblastima zdravstvene politike.

Vrijedi napomenuti i da obaveze Crne Gore u poglavlju 24 koje se tiču oblasti borbe protv droga u značajnoj mjeri zavise od  uspostavljanja funkcionalne Kancelarije za droge u okviru Ministarstva zdravlja.

Osvrt na EU strateški okvir

Strategija Evropa 2020  predviđa promociju dobrog zdravlja kao krucijalni dio agende za ostvarivanje ekonomskog rasta. Konkretnije, pametni i uključivi rast se odnosio na održanje visokog nivoa zdravlja ljudi u cilju veće produktivnosti i konkurentnosti, inovacije u cilju stvaranja održivih zdravstvenih sistema, jak zdravstveni sektor kao generator velikog broja radnih mjesta, povećanje broja ljudi u dobi 65 i više godina, briga o starima i povećanje finansiranja u ovoj oblasti zdravstvene zaštite u cilju dostojanstvenog života.

Od sedam vodećih inicijativa EU2020 (Seven flagship initiatives), četiri relevantne za javno zdravstvo su: Unija inovacija (inovacije, održivost i efikasnost u oblasti zdravlja; aktivno i zdravo starenje), Digitalna agenda za Evropu (online pristup zdravstvenim podacima; sertifikacija i promocija e-zdravlje usluga), Agenda za nove vještine i radna mjesta (zapošljivost i inkluzivnost u oblasti zdravlja) i Evropska platforma protiv siromaštva (finansiranje zdravstvenih usluga za starije osobe; podržavanje odgovora u zajednici na potrebe poput socijalne zaštite za starije osobe; zdravlje djece i globalne prijetnje zdravlju).

Zdravstvena strategija EU sprovodila se u periodu 2007-2013, ali je naznačila punu usklađenost sa strategijom Evropa 2020. Ciljevi su usmjereni na jačanje dobrog zdravlja brzo stareće Evrope; zaštita građana od zdravstvenih prijetnji; podrška jačanju dinamike zdravstvenih sistema i upotrebe novih tehnologija u zdravstvu (e-zdravlje, biotehnologija, genomika).

Usmjerenja EU u Akcionom planu u oblasti e-zdravlja 2012-2020 odnose se na: dostizanje šire interoperabilnosti u servisima e-zdravlja, podršku istraživanjima, razvoju, inovaciji i kompetitivnosti u e-zdravlju, lakše korišćenje i distribuciju servisa e-zdravlja, kao i promociju političkog dijaloga i međunarodne saradnje u ovoj oblasti na globalnom nivou.

U političkim prioritetima Evropske unije 2019-2024 opredijeljenost za bolji kvalitet zdravlja svakog građanina stavlja se kao ekvivalent nastojanjima za očuvanje i zdravlje planete. U borbi protiv siromaštva istaknut je cilj da svako dijete u EU koje je u riziku od siromaštva ili socijalne isključenosti ima pristup zdravstenoj zaštiti; plan za usvajanje Evropskog plana za borbu protiv raka; jačanje digitalizacije i korišćenja vještačke inteligencije u oblasti zdravstva.

Pročitaj više

Međunarodni indikatori

EUROSTAT

Svjetska zdravstvena organizacija

European Core Health Indicators (ECHI)

Health 2020

strategija regionalne kancelarije SZO za Evropu

Zdravstvena politika u strateškom okviru Crne Gore

Ova politika dominantno se kreira u Ministarstvu zdravlja (MZ). Usljed praćenja evropskih i međunarodnih okvira evidentna je proliferacija strateških dokumenata od kojih pojedini imaju karakter decenijskih. Takođe, u posljednjih par godina, kroz usvajanje pravnog i metodološkog okvira za strateško planiranje u Crnoj Gori, evidenti su napori resora da posvećenije radi na konkretizaciji oblasti koje zahtjevaju donošenje strateškog dokumenta kroz usvajanje programa, kao strateškog dokumenta za uže i specifične oblasti u okviru zdravstvene politike. Evropska komisija prepoznala je izvjestan napredak u ovoj oblasti od uključenosti i obuhvata zdravstvenog osiguranja za Rome i Egipćane, blago povećanje izdvajanja za finansiranje sistema javnog zdravstva, prepoznatljivost u nacionalnom zakonodavstvu Evropske kartice zdravstvenog osiguranja, prepoznat je i određeni napredak u usklađenosti nacionalnog zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, kao i napori i u dijelu uvođenja elektronskih usluga u zdravstvu. U CG je u završnoj fazi proces izrade jedne elektronske karte tzv. karta treće generacije, koja bi bila i lična karta i zdravstvena knjižica, sa čipom koji posjeduje sve podatke o nosiocu kao i kvalifikovani digitalni sertifikat i kvalifikovani elektronski potpis u skladu sa eIDAS propisanom regulativom EU. CG je svoje opredjeljenje za razvoj turizma kao ključne privredne grane pokazala i planiranjem politike zdravstvenog turizma u okviru Ministarstva održivog razvoja i turizma koja ima za cilj jačanje ove turističke grane, uz podršku Vlade da okosnica ovog opredjeljenja, Institut u Igalu, ostane u vlasništvu države.

U krovnom strateškom dokumentu Srednjoročnom programu rada Vlade 2018-2020 prioritetom 5 obuhvaćena je zdravstvena politika kroz stvaranje uslova za dostupan, kvalitetan i dugoročno održiv sistem zdravstvene zaštite sa građaninom u centru sistema, sa posebnim fokusom na promociju i prevenciju, blagovremeno liječenje, rehabilitaciju i njegu. Ključni pokazatelji obuhvataju: povećanje preventivnih pregleda u cilju sprječavanja karcionoma grlića materice, dojke i kororektalnog karcinoma za 5% u 2018; izdvajanje za borbu i prevenciju HIV/AIDS na nivou 360000€ za svaku godinu; uvođenje elektronske zdravstvene kartice; smanjenje roka čekanja na prvi specijalistički pregled do 30 dana; kontinuirana edukacija za po 700 ljekara u svakoj godini; obezbijeđena specijalizacija za 180 ljekara za sve tri godine ukupno; smanjenje potrošnje ljekova za 5% za svaku godinu i potrošnje antibiotika za 10% u 2018. i još 5% u 2019.

Zdravstvena politika Crne Gore do 2020. daje generalni okvir razvoja zdravstvene politike u Crnoj Gori. U skladu sa tada donijetom Svjetskom zdravstvenom deklaracijom izdvajaju se opšti ciljevi zdravstvene politike: produženje trajanja i poboljšanje kvaliteta života u vezi sa zdravljem; smanjenje razlika u zdravlju i osiguranje od finansijskog rizika. Važno je navesti i neke od ključnih indikatora koji su bili polazište za ostala strateška dokumenta iz ove oblasti: smanjenje razlike u zdravstvenom stanju i zaštiti stanovništva između geografskih područja i socio-ekonomskog statusa na najviše 10%; smanjenje smrtnosti odojčadi na nivo od najviše 8 na 1000 rođenih; smanjenje od 50% invaliditeta kod djece, mladih i adolescenata usljed povreda; smanjenje novorođenih ispod 2500 grama za najmanje 20%; smanjenje za 50% mladih koji puše, kao i smanjenje maloljetničkih trudnoća; produženje očekivanog trajanja života od 65 godina za 10%; unapređenje mentalnog zdravlja; eliminisanje dječijih boginja; smanjenje mortaliteta usljed tuberkuloze po stopi 3% godišnje; stopa imunizacije od najmanje 95%; smanjenje broja oboljelih do 65 godina od kardiovaskularnih oboljenja za 40%, od malignih oboljenja za 20%, komplikacija od dijebetesa za 30%; smanjenje smrtnosti i invaliditeta usljed saobraćajnih povreda za 30% i povreda na radu za 50%. Ostale mjere predviđaju regulisanje oblasti konzumacije alkohola, duvana, droga, promociju zdravih stilova života, kao i smanjenje izloženosti stanovništva fizičkim, biološkim i hemijskim štetnim materijama iz vode, vazduha i zemljišta.

Strategija razvoja zdravstva Crne Gore prati pomenute ciljeve iz Zdravstvene politike Crne Gore do 2020. godine i detaljnije razrađuje tadašnje stanje, analizira finansijski i zakonodavni dio ove politike na svim nivoima zdravstvene zaštite i predlaže promjene, ali se i fokusira na nužnu usklađenost sa međunarodnim obavezama i tadašnjim Milenijumskim ciljevima održivog razvoja UN-a.

Master Plan razvoja zdravstva 2015-2020. Prioriteti ovog dokumenta obuhvataju prioritizaciju djelovanja u smanjenju obolijevanja od hroničnih bolesti (srca i krvnih sudova, malignih bolesti, šećerne bolesti, mentalnog zdravlja itd); prevenciju zaraznih bolesti uz obuhvat djece u svakoj opštini od najmanje 95% sa fokusom na povećanje obuhvata pripadnika populacije sa visokim rizikom (Romi); usvajanje mehanizama za odgovor zdravstvenog sistema na prijetnje zdravlju (epidemije); posebna pažnja se posvećuje jačanju kvaliteta osjetljivih i ugroženih grupa stanovništva (žene u reproduktivnoj dobi, odojčad, djeca i omladina, stari, OSI, socijalno ugroženi i marginalizovani, zaposleni). Dokumentom su pretpostavljene i određene reformske aktivnosti u sistemu javnog zdravlja na svim nivoima zdravstvene zaštite, kao i jačanje kvaliteta procedura i protokola u zdravstvenom sistemu.

Za budući razvoj zdravstvenog sistema i praćenje razvoja ove politike na nivou EU važno je izdvojiti i usvajanje Strategije razvoja Integralnog zdravstvenog informacionog sistema i e-zdravlja 2018-2023. Ovom strategijom prate se pomenuti trendovi istaknuti kroz strategiju Evropa 2020, ali indirektnu vezu uspostavljaju i sa političkim prioritetima nove Evropske komisije do 2024. Strategijom se utiče na pružanje neophodnih informacija svim učesnicima u sistemu u cilju bolje i kvalitetnije zdravstvene zaštite i unapređenja zdravlja populacije, kao i adekvatnog planiranja razvoja sistema, njegove održivosti i usmjeravanja zdravstvene politike, a sve kroz održiv informacioni sistem. Posebni djelovi sistema povećavaju stepen kvaliteta unutrašnje organizacije, vrednovanje i ocjenjivanje rada unutar zdravstvenih ustanova, bolje planiranje, povezivanje sa ostalim sektorima, podrška istraživanjima i inovacijama u ovoj oblasti.

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora