Javna politika

Životna sredina i klimatske promjene

Ciljevi održivog razvoja i međunarodne obaveze

Crna Gora je ustavno deklarisana kao ekološka država koja svojim građanima garantuje pravo na zdravu životnu sredinu, da budu informisani o njenom stanju i da u vezi s time učestvuju u donošenju odluka od značaja za životnu sredinu i ostvarivanje njihovih prava. Takođe, Ustavom je utvrđena i posebna obaveza države da čuva i unapređuje životnu sredinu. Ovakvo ustavno određenje Crne Gore je snažno opredijelilo i njeno globalno pozicioniranje u kontekstu međunarodnih instrumenata i obaveza koje za predmet imaju zaštitu životne sredine i borbu protiv klimatskih promjena, što je rezultiralo i inkorporiranjem Ciljeva održivog razvoja UN Agende za održivi razvoj 2030  u nacionalne politike. Posmatrano u tom kontekstu, evidentna je ( direktna ili indirektna) veza politike zaštite životne sredine i borbe protiv klimatskih promjena sa sledećim Ciljevima održivog razvoja (u daljem tekstu: SDG): SDG 1 – Svijet bez siromaštva; SDG 2 – Svijet bez gladi; SDG 3 – Dobro zdravlje; SDG 6 – Čista voda i sanitarni uslovi; SDG 7 – Dostupna i obnovljiva energija; SDG 8 – Dostojanstven rad i ekonomski rast; SDG 9 – Industrija, inovacije i infrastrkutra; SDG 11 – Održivi gradovi i zajednice; SDG 12 – Odgovorna potrošnja i proizvodnja; SDG 13 – Akcija za klimu; SDG 14 – Život pod vodom; SDG 15 – Život na zemlji; SDG 17  Partnerstvom do ciljeva.

Navedeni SDG su inkorporirani u Nacionalnu strategiju održivog razvoja do 2030, krovni strateški dokument kojim je definisan dugoročni razvoj Crne Gore, i koji razvija viziju Crne Gore kao ekološke države u kojoj je ostvaren sklad tradicionalnog načina života čovjeka i njegovog prirodnog okruženja, u kojoj je životna sredina zdrava, a vrijednosti biodiverziteta, voda, mora, vazduha, zemljišta, prostora, kao i vrijednosti ostalih prirodnih resursa, unaprijeđene i sačuvane za generacije koje dolaze. Ova vizija je dalje operacionalizovana kroz niz ciljeva, koje bi trebalo ostvariti do 2030. godine, i koji glase:

  • Zaustaviti degradaciju vrijednosti obnovljivih prirodnih resursa: biodiverziteta, vode, mora, vazduha, zemljišta (SDG 2, 3, 6, 9, 11, 12, 13, 14 I 15)
  • Unaprijediti efiksnost upravljanja obnovljivim prirodnim resursima (SDG 6, 7, 12, 13, 14, 15 I 17)
  • Omogućiti simbiozu efekata unapređenja stanja životne sredine i očuvanja zdravlja ljudi (SDG 1, 2, 3, 6, 11, 13 i 17)
  • Riješiti probleme neodrživog kapacitiranja prostora generisane nerealnim zahtjevima u pogledu kvantiteta i niskim kvalitetom izgrađene sredine (SDG 7, 8, 11, 12, 14, 15 i 16)
  • Omogućiti resursno efikasnu upotrebu metaličnih i nemetaličnih sirovina (SDG 6, 8 i 15)
  • Ublažiti uticaje prirodnih i antropogenih hazarda (SDG 1, 2, 3, 11, 13, 16)
  • Smanjiti nivo emisija gasova s efektom staklene do 2030. godine za 30% u odnosu na 1990. godinu (SDG 2, 7, 9, 10, 12, 13, 15, 17)
  • Poboljšati resursnu efikasnost u ključnim ekonomskim sektorima (SDG 6, 7, 9, 11, 12, 13, 15, 17)
  • Unaprijediti upravljanje otpadom primjenom pristupa u okviru cirkularne ekonomije (SDG 6, 11, 12, 17)
  • Omogućiti održivo upravljanje resursima obalnog područja i podsticati plavu ekonomiju (SDG 8, 10, 12, 14, 17)
  • Podržati ozelenjavanje ekonomije kroz razvoj i primjenu operativnih instrumenata održive potrošnje i proizvodnje (SDG 2, 8, 11, 12, 15, 17)
  • Povećati nivo konkurentnosti crnogorske ekonomije za održivi razvoj i zelena radna mjesta (SDG 2, 8, 9, 12, 17)
  • Jačati upravljanje životnom sredinom unapređenjem primjene instrumenata zaštite životne sredine (SDG 6, 16, 17)
  • Uspostaviti sistem održivog finansiranja životne sredine i očuvanja prirodnog kapitala kao komponente finansiranja za održivi razvoj (SDG 12)
  • Omogućiti uvođenje zelene ekonomije mobilizacijom sredstava za finansiranje održivog razvoja (SDG 8, 10, 12, 13, 15, 17)

Takođe, Crna Gora je potpisnica Okvirne konvencije UN-a o klimatskim promjenama, kao i Pariskog sporazuma donijetog na temelju Konvencije, kojima su definisane obaveze potpisnica sa aspekta borbe protiv klimatskih promjena i adaptacije na njih. Ova dokumenta ostvaruju vezu sa svim SDG UN Agende za održivi razvoj.

Pročitaj više

Obaveze iz procesa pristupanja Crne Gore EU

Evropska unija je u svoju pravnu tekovinu i politike inkorporirala UN Agendu održivog razvoja 2030 i jedan je od vodećih međunarodnih subjekata u njenoj implementaciji. U tom kontekstu treba posmatrati i predpristupne pregovore Crna Gora i ove međunarodne organizacije, odnosno imati u vidu da je ispunjavanje postavlenih pregovaračkih ciljeva ujedno i ispunjavanje zahtjeva iz UN Agende za održivi razvoj i njenih SDG. U okviru predpristupnih pregovora sa EU, Crna Gora je otvorila pregovaračko poglavlje 27 – Životna sredina i klimatske promjene, koje je ključno sa aspekta očekivanog uticaja na upravljanje životnom sredinom, i koje se bavi tematikom koja je ključna komponenta Agende za održivi razvoj 2030 i njenih SDG. Povezanost ovog pregovaračkog poglavlja sa SDG se ogleda i u činjenici da su rezultati ostvareni u okviru njega čvrsto povezani sa 40 različitih potciljeva SDG (24% svih potciljeva). Najzahtjevnije pitanja u okviru ovog pregovaračkog poglavlja se tiču uspostavljanja odgovarajuće kontrole i kvaliteta vazduha (sa posebnim fokusom na opštinu Pljevlja), uspostavljanje efikasnog sistema upravljanja otpadoma i njegovog tretmana (nacionalni i lokalni nivo), kao i visina finansijskih sredstava potrebnih za realizaciju obaveza iz ovog poglavlja koja su procijenjena na 1,4 milijarde eura. Zbog veoma zahtjevnih obaveza, Crnoj Gori su odobrena i prelazna razdoblja u sektorima komunalnih otpadnih voda, vode za piće, zaštita od poplava, čvrsti komunalni otpad, kvalitet vazduha i klimatske promjene, uz definisanje realnih rokova za postizanje usklađenosti sa EU. U okviru poglavlja 27 je definisano 8 završnih mjerila koja se odnose na potrebu usklađivanja nacionalnog zakonodavstva sa horizontalnim direktivama EU, zatim usklađivanje sa pravnom tekovinom EU u oblastima kvaliteta vazduha, voda, hemikalija, buke, civilne zaštite i klimatskih promjena, kao i potrebu uspostavljanja odgovarajućeg sistema upravljanja otpadom u skladu sa propisima EU. Završna mjerila uključuju i potrebu povećanja kapacitete administrativnih tijela na svim nivoima, kao i adekvatne obuke na snazi u vrijeme prije pristupanja, kako bi se omogućilo sprovođenje i primjena pravne tekovine EU u svim sektorima ovog poglavlja. Pored ovog poglavlja, pitanje zaštite i očuvanja životne sredine je tretirano i kroz pregovaračko poglavlje 11 – Poljoprivreda i ruralni razvoj, a u vezi sa očuvanjem ekosistema i zaštite zemljišta od degradacije, kao i kroz pregovaračko poglavlje 12 – Bezbjednost hrane, veterinarstvo i fitosanitarni nadzor u okviru kojeg je kroz implementaciju fitosanitarne politike uspostavljena čvrsta veza sa SDG 15, pored evidentne čvrste veza sa SDG 12 – Odgovorna potrošnja i proizvodnja. U vezi sa Poglavljem 12 treba naglasiti završno mjerilo koje Crna Gora treba da ispuni – „Crna Gora nastavlja da uspostavlja i razvija, u skladu s pravnom tekovinom EU, relevantne administrativne strukture, posebno kada je riječ o kontroli bezbjednosti hrane, te nastavi jačati svoje administrativne kapacitete i infrastrukture. Crna Gora pokazuje da će imati neophodne administrativne kapacitete za pravilno sprovođenje i primjenu cjelokupne pravne tekovine obuhvaćene ovim poglavljem o pristupanju.“ Snažna veza između zaštite životne sredine i predpristupnih pregovora je evidenta i kroz pregovaračko poglavlje 13 – Ribarstvo, u okviru koga je fokus stavljen i na očuvanje marinskih ekosistema i održivo korišćenje prirodnih resursa. U okviru ovog poglavlja treba ukazati na dva završna mjerila koja Crna Gora treba da ispuni, a koja su od značaja sa aspekta zaštite životne sredine: „Crna Gora usvaja zakonodavstvo kojim se obezbjeđuje značajan stepen usklađenosti s pravnom tekovinom EU koja se odnosi na oblast ribarstva i osigurava da će biti u mogućnosti da u potpunosti primijeni Zajedničku ribarsku politiku EU nakon pristupanja“ i  „Crna Gora značajno jača administrativne, inspekcijske i kontrolne kapacitete u skladu sa zahtjevima Zajedničke ribarske politike, i osigurava da zahtjevi EU budu u potpunosti ispunjeni na dan pristupanja, naročito u pogledu inspekcije i kontrole“.

Takođe, veza između SDG koji se tiču zaštite životne i predpristupnih pregovora je evidentna i kroz pregovarčko poglavlje 14 – Saobraćajna politika, u okviru koga su pravnom tekovinom EU definisani standardi za smanjenje štetnog uticaja saobraćaja na životnu sredinu, pregovaračko poglavlje 15 – Energetika koje se sastoji od pravila i politika koja, pored ostalog, promovišu obnovljive izvore energije i energetske efikasnosti (i u tom kontekstu zaštite životne sredine), pri čemu treba naročito ukazati na završno mjerilo koje je Crna Gora dobila za ovo poglavlje i koje glasi „Crna Gora da se uskladi s pravnom tekovinom o energetskoj efikasnosti“. Pored navedenog, evidentna je i povezanost između zaštite životne sredine i tematike pregovaračkog poglavlja 21 – Trans-evropske mreže, s obzirom da pravna tekovina EU u okviru ovog poglavlja propisuje standarde u oblasti zaštite životne sredine, i u tom kontekstu Crna Gora je dobila završno mjerilo „Crna Gora i Evropska komisija usaglasile su se o budućim trans-evropskim saobraćajnim mrežama koje se odnose na Crnu Goru, u skladu s Regulativom (EU) 1315/2013 o smjernicama Unije za razvoj trans-evropske saobraćajne mreže“.

Osvrt na EU strateški okvir

Dugoročna strateška vizija EU za prosperitetnu, modernu, konkurentnu i klimatski neutralnu ekonomiju (smanjenje emisije GHG-a, obnovljivi izvori energije, energetska efikasnost, bio-ekonomija, održive zajednice)

Evropski zeleni plan (održivo upravljanje prirodnim resursima, cirkularna ekonomija, energetska efikasnost, životna sredina, borba protiv klimatskih promjena)

Strategija adaptacije na klimatske promjene EU (jačanje kapaciteta, otpornost i prilagđavanje na klimatske promjene sa posebnim fokusom na poljoprivredu, ribarstvo i kohezionu politiku, jačanje znanja i informisanosti donosioca odluka o klimatskim promjenama u cilju donošenja efektnijih odluka)

Akcioni plan za cirkularnu ekonomiju EU (uvođenje standarda u vezi sa održivom proizvodnjom/proizvodima, unapređenje reciklažnog procesa, povećanje resursne i energetske efikasnosti u proizvodnim procesima, smanjenje karbonskog i ekološkog otiska kao rezultata proizvodnje roba, promocija cirkularne ekonomije, osnaživanje učešća potrošača u cirkularnoj ekonomiji, širenje cirkularne ekonomije u industriji, digitalizacija praćenja i mapiranja resursa)

Strategija bioekonomije EU (doprinos uspostavljanju cirkularne ekonomije, očuvanje resursa, ekosistema i biodiverziteta, borba protiv klimatskih promjena, obnovljivi izvori energije, energetska efikasnost)

Strategija Evropa 2020 (očuvanje životne sredine)

Evropska strategija za nisko-emisionu mobilnost (unapređenje efikasnosti transportnih sistema kroz upotrebu digitalnih tehnologija i prelazak na vidove transporta sa niskom emisijom, razvoj nisko-emisionih alternativnih vidova energije za potrebe transporta)

Sistem trgovine emisijom GHG-a EU – (EU ETS) (borba protiv klimatskih promjena, smanjenje emisije GHG-a, uspostavljanje tržišta za trgovinu emisijom GHG-a, podrška industriji i energetskom sektoru u smanjenju emisije GHG-a kroz mehanizme za finansiranje)

Strategija EU za jadransko-jonski region  (očuvanje kvaliteta životne sredine)

Strategija EU za Dunavski region (zaštita životne sredine)

Fond za inovacije (inovativne tehnologije i procesi u energetski intezivnim industrijama, „zarobljavanje“ , skladištenje i upotreba ugljenika, inovativna rješenja za obnovljive izvore energije, skladištenje energije)

Evropska regionalna politika je glavna investiciona politika EU koja kroz investicije pruža direktnu podršku ostvarivanju ciljeva EU politika u različitim sektorima, uključujući i sektor zaštite životne sredine i borbe protiv klimatskih promjena.

Zajednička poljoprivredna politika (borba protiv klimatskih promjena, održivo upravljanje prirodnim resursima)

Zajednička ribarska politika (održivo upravljanje prirodnim resursima, očuvanje ekosistema, održive zajednice)

Okvir klimatske i energetske politike do 2030 (borba protiv klimatskih promjena, obnovljivi izvori energije, energetska efikasnost)

Klimatski i energetski paket 2020 (smanjenje emisije GHG-a za 20%, 20% energije iz obnovljivih izvora, povećana energetska efikasnost za 20%)

Strateški plan za energetske tehnologije (integrisanje obnovljivih tehnologija u energetske sisteme, energetska efikasnost u industriji, obnovljiva goriva i bioenergije, „zarobljavanje ugljenika i njegovo skladištenje, novi materijali i tehnologije za građevine, nove tehnologije i usluge za potrošače)

Strategija zaštite biodiverziteta EU do 2030 (uspostavljanje mreže zaštićenih područja na prostoru EU, obnavljanje degradiranih ekosistema, osnaživanje upravljačkog okvira kako bi se osiguralo da javni I biznis sektor vode računa o zaštiti životne sredine, odgovor na globalni izazov očuvanja biodiverziteta)

Okvir za akciju iz Hyoga nakon 2015: upravljanje rizicima kako bi se postigla otpornost (adaptacija na klimatske promjene, smanjivanjje rizika od katastrofa uzrokovanih klimatskim promjenama, finansiranje smanjivanja rizika od katastrofa)

Pročitaj više

Međunarodni indikatori

Ekološki otisak - EF

prati tražnju društva za resursima i uslugama prirodnih ekosistema i upoređuje ih sa ponudom takvih resursa i usluga iz prirodnih ekosistema

Domaća potrošnja materijala i Produktivnost resursa – DMC i RP

DMC mjeri ukupnu težinu materijala koji se direktno koristi u državi. Kada se BDP podijeli apsolutnim iznosom DMC-a, dobija se indikator produktivnosti resursa, koji predstavlja mjeru iznosa dodate vrijednosti povezane sa jedinicom domaće potrošnje materijala

Indeks performansi životne sredine (EPI)

mjeri performanse države u dvije oblasti koje su prioritetne za životnu sredinu - zaštita ljudskog zdravlja od negativnih uticaja iz životne sredine i zaštita ekosistema i upravljanje resursima

Strateški okvir Crne Gore

Važeća strateška dokumenta
Strateška dokumenta kojima je istekao period trajanja

Životna sredina i klimatske promjene u strateškom okviru Crne Gore

Crna Gora je Ustavom definisana kao ekološka država i njeno trajno opredjeljenje je održivi razvoj uz očuvanje zdrave životne sredine, biodiverziteta, očuvanje i unapređenje kvaliteta vode, mora, vazduha, zemljišta, prostora, i ostalih prirodnih resursa za generacije koje dolaze.

S aspekta prioriteta Vlade, pitanje zaštite životne sredine je akcentovano Srednjoročnim programom rada Vlade Crne Gore 2018-2020, kroz prioritet 5 – Crna Gora – država koja brine o zdravlju i dobrobiti svojih građana i zdravoj životnoj sredini. U okviru ovog prioriteta, težište je stavljeno na obezbjeđenje sredstava za finansiranje projekata zaštite životne sredine, remedijaciji ključnih crnih ekoloških tačaka, smanjivanja količine otpada, unapređenja sistema za prepradu otpadnih voda i uspostavljanje Centra za zbrinjavanje zaplijenjenih i ozlijeđenih zaštićenih vrsta.

U kontekstu strateških opredeljenja, Pravci razvoja Crne Gore 2018-2021 definišu set obaveza u vezi sa očuvanjem životne sredine koje treba realizovati. Ovim dokumentom fokus je stavljen na:

  • ispunjavanju obaveza iz predpristupnih pregovora sa EU kroz uspostavljanje kopnene i marinske mreže NATURA 2000 u cilju očuvanja biodiverziteta i upravljanja zaštićenim prirodnim dobrima;
  • uspostavljanju novih zaštićenih područja u skladu sa Nacionalnom strategijom biodiverziteta 2016-2020 i donošenje nove strategije za period 2021-2025;
  • Uspostavljanje Centra za zbrinjavanje oduzetih životinja;
  • uspostavljanje katastra zagađivača;
  • Proširenje i poboljšanje nacionalne mreže za praćenje i ispitivanje kvaliteta vazduha;
  • Izrada strateških karata buke za 3 glavna puta;
  • Rješavanje pitanja zagađenja u opštini Pljevlja na ekološki prihvatljiv način;
  • Sanaciji i rekultivaciji lokaliteta kontaminiranih opasnim industrijskim otpadom;
  • Kreiranju strateškog okvira za klimatske promjene;
  • Realizaciji projekata u oblasti vodosnadbijevanja i upravljanja otpadnim vodama.

Pravcima razvoja je takođe akcentovana i potreba održivog energetskog razvoja kroz dalji razvoj obnovljivih izvora energije, unapređenje regulatornog i institucionalnog okvira u oblasti energetske aktivnosti, uspostavljanje sistema upravljanja energijom u javnom sektoru, nastavak realizacije projekata energetske efikasnosti u javnim objektima, podrške građanima za korištenje efikasnih tehnologija i obnovljivih izvora energije, kao i podizanje svijesti o energetskoj efikasnosti kod javnosti.

Pored navedenog, Pravcima razvoja su definisane i mjere na uspostavljanju održive poljoprivredne proizvodnje, obnovu i očuvanje ekosistema u ovom sektoru, preduzimanju mjera na jačanju otpornosti šuma, kao i uspostavljanje viših standarda energetske efikasnosti i većeg korištenja energije iz obnovljivih izvora u stambenim objektima u sektoru građevinarstva.

S aspekta ključnih izazova koje treba riješiti u predmetnoj oblasti, posebno u kontekstu predpristupnih pregovora sa EU, Nacionalna strategija za transpoziciju, implementaciju i primjenu pravne tekovine EU u oblasti životne sredine i klimatskih promjena 2016-2020 identifikuje sledeće:

  • Nedostatni kapaciteti za transpoziciju i implementaciju pravne tekovine EU, nadzora nad primjenom propisa, kao i neadekvatna komunikacija i koordinacija aktivnosti između organa vlasti nadležnih za primjenu propisa, pri čemu je ovaj problem evidentan u svim oblastima kojim se strategija bavi;
  • Jedinstveni sistema prikupljanja podatka o vrstama i količinama otpada nije na zadovoljavajućem nivou;
  • Ne postoji adekvatna državna mreža mjernih stanica za praćenje kvaliteta površinskih i podzemnih vodnih tijela i nisu precizno definisane lokacije kontrole kvaliteta voda za kupanje u skladu sa zahtjevima pravne tekovine EU;
  • Unutrašnja organizacija AZŽS i raspoloživi administrativni kapaciteti nijesu dovoljni za uspostavljanje i upravljanje mrežom zaštićenih područja Natura 2000;
  • U AZŽS se ne vodi i ne ažurira registar zagađivača u skladu sa postojećim propisima, koji su usklađeni sa zahtjevima Regulative o E-PRTR i PRTR Protokolom;
  • Administrativni kapaciteti u nadležnom ministarstvu (MORT) za uređivanje upravljanja hemikalijama u skladu sa propisima EU o hemikalijama nijesu dovoljni;
  • U Crnoj Gori nema ovlašćenih laboratorija za ispitivanje opasnih svojstava hemikalija u skladu s principom dobre laboratorijske prakse;
  • Jedinstveni informacioni sistem, koji će obuhvatati i podatke o buci još nije uspostavljen;
  • Politika u oblasti klimatskih promjenaza sada nije integrisana u sve odgovarajuće politike i strategije;
  • Sistem za izradu inventara GHG još uvijek ne funkcioniše na zadovoljavajući način;
  • Ne postoji sistem za praćenje, izvještavanje i verifikovanje emisija GHG, naročito za postrojenja nalik ETS-u. Nisu uspostavljene ni pozicije nacionalnog administratora niti nacionalni registar za EU ETS u svrhe pripreme za punu implementaciju Direktive EU o ETS;
  • Tržište biogorivom nije uspostavljeno, a odgovarajući zahtjevi pravne tekovine EU po tom osnovu za sada nijesu transponovani;

Takođe, Nacionalna strategija  za transpoziciju, implementaciju i primjenu EU Acquis o životnoj sredini i klimatskim promjenama 2016– 2020 je kao jedan od izazova navela i procijenu ukupnih troškova aktivnosti za implementaciju Poglavlja 27 na 1,4 milijardi eura, pri čemu je konstatovano i da Instrument predpristupne podrške (IPA)  ne pruža dovoljna finansijska sredstva koja bi se mogla iskoristiti za realizaciju aktivnosti u okviru ovog poglavlja.

Pored gore pomenutih strateških dokumenata, treba ukazati i da je Programom pristupanja Crne Gore EU 2019-2021 planirano donošenje Nacionalne Strategije biodiverziteta sa akcionim planom 2022-2026, Nacionalnog Akcionog plana za borbu protiv dezertifikacije 2022-2030 i Strategije niskokarbonskog razvoja 2020-2030, čime će se upotpuniti postojeći strateški okvir u oblasti zaštite životne sredine i klimatskih promjena.

Ukoliko se predmetna tematika posmatra u kontekstu ispunjavanja Agende za održivi razvoj UN-a i njenih ciljeva, treba ukazati da je Crna Gora prema izvještaju UN-a o održivom razvoju iz 2019. godine rangirana kao 87/162 država sa indeksom ispunjenosti SDG 67,3/100. Posmatrano u kontekstu politike za očuvanje životne sredine i klime, najbolji skor je ostvaren u odnosu na SDG 7 (85/100), mada se ujedno konstatuje izvjesna stagnacija u njegovom dostizanju, što je u vezi sa pristupom domaćinstava čistim tehnologijama i izvorima energije za pripremu hrane, kao i u odnosu na SDG 13 (79,4/100) gdje se ujedno konstatuje postojanje velikih izazova u vezi sa emisijom CO2 per capita i kroz trgovinu robom. Odgovor na ove izazove bi trebalo da da Zakon o zaštiti od negativnih uticaja klimatskih promjena koji je u postupku donošenja, i na osnovu koje će biti donijeta Strategija niskokarbonskog razvoja, koju zajedno sa već postojećom Nacionalnom strategijom u oblasti klimatskih promjena 2015-2030 treba integrisati u sve relevantne sektorske politike.

Prema istom izvještaju Crna Gora umjereno napreduje u ostvarivanju SDG 6, pri čemu su najveći izazovi prisutni u vezi sa tretmanom otpadnih voda i iscrpljivanja podzemnih voda posredstvom međunarodne trgovine; stagnira u ostvarivanju SDG 11 gdje treba da značajno smanji nivo zagađenosti vazduha u urbanim sredinama i da unaprijedi infrastrukturu kako bi se pijaća voda obezbijedila svima; u okviru SDG 12 mora smanjiti količinu proizvedenog otpada i uvezenog reaktivnog Azota, dok je u ostvarivanja SDG 14 i 15 prisutan negativan trend sa ključnim izazovima na planu zaštite prirodnih staništa, zdravlja marinskih ekosistema, negativnih ribarskih praksi („kočarenje“), borbe protiv invazivnih vrsta koje ugrožavaju biodiverzitet, kao i zaštite ugroženih vrsta. Nalazi ovog izvještaja su na liniji obaveza koje Crna Gora ima u okviru predpristupnih pregovora sa EU, što još jednom potvrđuje sinergijsku povezanost jasno ukazuju na sinergijsku povezanost ova dva procesa.

Pročitaj više

Ostale javne politike iz sektora